Ράμφος

Στέλιος Ράμφος: Μου είπαν ότι δεν υπάρχει όριο χρονικό οπότε μην ανησυχείτε θα περάσουμε μαζί το μεσημέρι. Tο θέμα είναι αυτό, Εμείς και η Ευρώπη, η επικαιρότητα αυτονόητη, χρειάζεται μία μικρή εισαγωγή για να μπούμε καλλίτερα στο κλίμα αυτών τα οποία πάνω κάτω σκέπτομαι, και αυτή η αναδρομή έχει να κάνει με τον κοινό τόπο εν πάση περιπτώσει ότι μέσα στην ιστορία πριν από αρκετούς αιώνες, καμιά δεκαριά αιώνες, η Ανατολική περιοχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, κάπου έχασε ας πούμε το τραίνο της ιστορίας και ακολούθησε μία πορεία η οποία την κάνει κάπως λιγότερο η περισσότερο διακριτή, από το θέμα Ευρώπη. Δηλαδή τι συνέβη; οι διεργασίες οι πνευματικές που φυσιολογικά συντελούνταν και που οδηγούσαν σε μια καλλίτερη σχέση με τον εξωτερικό κόσμο των ανθρώπων και των πεποιθήσεων τους, ράγισαν στην Ανατολή για έναν ειδικό λόγο επειδή υποτιμήθηκε  η έλλογη σχέση με τον κόσμο   υπέρ μιας πειραματικότερης, μιας θρησκευτικότερης αντιλήψεως των πραγμάτων.

Το αποτέλεσμα ήταν ότι η Ελλάδα δεν πέρασε Αναγέννηση. Και το λέω αυτό γιατί από εκεί αρχίζει η «Λογική», η λογική του θέματος. Δεν πέρασε Αναγέννηση τι θα πει; όχι ότι δεν είχε Ντα Βίντσι, η Μιχαήλ Άγγελο, αλλά ότι δεν κατάφερε να πετύχει την αναγκαία πλέον εξοικείωση με τον εξωτερικό φυσικό κόσμο, εξοικείωση η οποία δημιούργησε και έδωσε την τεράστια ώθηση στην Ευρώπη της εποχής εκείνης και τη κατέστησε κυρίαρχη παγκόσμια δύναμη έκτοτε.

Τι σημαίνει λοιπόν Αναγέννηση. Αναγέννηση σημαίνει, μία έξοδος όχι κατ ανάγκη ρήξη απόλυτη, αλλά μια έξοδος συμπληρωματική του βαθέως θρησκευτικού και Μεσαιωνικού κόσμου, και των πεποιθήσεων του, και μια έξοδος προς τον εξωτερικό κόσμο. προς τον φυσικό κόσμο, που σημαίνει και μία έξοδος προς τη λογική, γιατί το βαθύ θρησκευτικό αίσθημα της πίστεως δεν ευνοεί τις διεργασίες τις λογικές, οι οποίες συνδέονται με το σύγχρονο κόσμο, με τις επιστήμες, με όλα αυτά τα πράγματα, υπ αυτή την έννοιαν είχαμε μία διαφορετική εξέλιξη των πραγμάτων, όπου θρησκευτικά συνδυάστηκε με σχίσματα, και με άλλα που δεν μας ενδιαφέρει, αλλά που κυρίως διαμόρφωσε ένα θεμελιώδες πολιτισμικό γνώρισμα της Ανατολής, που ξεκινάει δηλαδή από την Κύπρο, και φτάνει ως στο Βλαδιβοστόκ, δεν είναι πια μόνο η Ελλάδα.

Μια κουλτούρα μια κοινωνία όπου το κυρίαρχο στοιχείο είναι το συναίσθημα και το υποτονικότερο και ατροφικότερο η λογική. Μπαίνουμε για να καταλάβουμε σιγά σιγά και παθολογίες χωρών σαν τη δική μας, όπου παίρνει διαστάσεις παρανοίας η υπερβολή  του συναισθήματος, και τα τελευταία χρόνια και όχι μόνο, είμαστε σε θέση να το γνωρίζουμε. Με αυτό λοιπόν το δεδομένο, με το δεδομένο πια ότι έχουμε να κάνουμε με μιά κουλτούρα, με έναν πολιτισμό του οποίου  χαρακτηριστικό είναι οι συναισθηματικές επιλογές, και το ατροφικό του ελλόγου παράγοντα στη ζωή μας, αρχίσαμε να πορευόμαστε. Κάναμε στην αρχή την  επιλογή των Τούρκων, διότι εμείς επιλέξαμε τους Τούρκους δεν μας κατέκτησαν απλώς, δηλαδή το Ανατολικό κομμάτι της Αυτοκρατορίας δεν άντεχε την μετακίνηση προς Δυσμάς και αισθανότανε πιο βολικά με τους Ανατολικότερους ας πούμε Οθωμανούς.

Έγινε λοιπόν η πρώτη επιλογή αυτή, η επιλογή αυτή διήρκεσε όσο ήτανε να διαρκέσει, και η έξοδος πάλι τον 19ο αιώνα με την επανάσταση κτλ, ήτανε μία έξοδος η οποία δεν έθεσε και δεν μπόρεσε να επιλύσει αυτό το πρόβλημα.

Ενώ έπρεπε να γίνει η Ελλάδα ένα κράτος, εννοώ Ευρωπαϊκό, με το σύνταγμα όπως και τυπικά έγινε, έπρεπε να γίνει και στο επίπεδο των νοοτροπιών και των συναισθημάτων, αυτό δεν μπόρεσε να γίνει, και την ταλαιπωρία αυτού του απράκτου γεγονότος την υφιστάμεθα μέχρι σήμερα, διότι θεμελιώδεις μορφές της υπάρξεώς μας, μία από τις οποίες ας πούμε είναι η ίδρυση και η λειτουργία ενός κανονικού κράτους, δεν έχουν περιθώρια να αναπτυχθούν. Μπαίνω σιγά σιγά στο θέμα για να μην είναι απολύτως αποσπασματικό αυτό που έχω  να πω, γιατί στο σημείο το οποίο θα καταλήξω, είναι πιο είναι το πρόβλημα της αδυναμίας του κράτους στη Ελλάδα σήμερα.

Ο πλέον ολέθριος μύθος

«Ο πλέον ολέθριος μύθος στην Αμερικανική πολιτική είναι πιθανόν και από τους πιο αγαπητούς. Είναι η εκ πίστεως πεποίθηση ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση μπορεί να λειτουργεί όπως οι μπίζνες». (Noah Rothman, «A Disastrous Day for Trump», Commentary, 29.01.2017)

Το επιχείρημα είναι ότι οι επιχειρηματίες και τα διευθυντικά στελέχη επιχειρήσεων, χάρη στην πείρα, την οξύνοιά τους, και το ταπεραμέντο τους, μπορούν να μεταφέρουν στη διακυβέρνηση της χώρας την αποτελεσματικότητα του ιδιωτικού τομέα.

Γνωρίζουμε επικεφαλής διευθυντικά στελέχη που έκαναν θαύματα σε εταιρείες που διεύθυναν, και που οι ίδιοι τα έκαναν θάλασσα σε άλλες εταιρείες. Και έχουμε μπροστά μας το σημαντικότερο πείραμα για τον έλεγχο αυτής της υπόθεσης. Λέγεται Ντ. Τραμπ, και τα αποτελέσματα τα έχουμε ήδη δει. Με δυο λόγια, ούτε αναγκαία, ούτε ικανή συνθήκη είναι ένας καλός μάνατζερ του ιδιωτικού τομέα, να είναι καλός επίσης στη διακυβέρνηση της χώρας.

Jean Daniel

1 – Je ne veux plus changer le monde, je veux le réformer. Je crois d’ailleurs qu’il change de lui-même bien plus rapidement que notre désir de le changer. Mais si je veux être réformiste, ce n’est pas seulement par renoncement à la révolution mais par croyance aux progrès et je souligne que j’écris ce dernier mot au pluriel. Sans doute, ne peut-on plus croire au progrès au sens de Condorcet, de Marx ou d’Auguste Comte. Mais avant qu’un aigle ne lui dévore le foie, Prométhée a quand même dérobé à Zeus quelques secrets dont certains ont permis à l’humanité de faire d’énormes bonds dans la connaissance. La réforme consiste ici à faire disparaître ceux des secrets dérobés qui se sont révélés maléfiques.

2 – Le siècle précédent devrait conduire à se méfier de toutes les révolutions, à comprendre toutes les résistances et à épouser l’esprit réformateur. A la condition que cette conversion s’opère avec un radicalisme qui empêche les compromis de devenir des compromissions. Le «réformisme radical» exclut tout relativisme désenchanté. Mendès France disait que la tension réformatrice doit constamment inoculer du pathétique dans la vertu. La démocratie doit être une passion.

3 – L’explosion des dogmes et des idéologies devrait condamner à l’humilité et à un véritable culte de la complexité. En dehors des joutes de la politique et du divertissement des polémiques, le péremptoire n’est plus supportable. J’ai décidé, quant à moi, de m’intéresser toujours aux raisons pour lesquelles on est en désaccord avec moi. Mon maître en ce domaine est Raymond Lulle, ce moine majorquin du XIIIème siècle qui invitait les mécréants à ne pas choisir entre les trois monothéismes mais à en faire leur synthèse personnelle.

4 – La sagesse consiste désormais à ne jamais séparer les concepts de liberté et d’égalité. La première sans la seconde aboutit à la jungle des compétitions. L’égalité sans la liberté mène à l’uniformité et à la tyrannie. Ne jamais séparer non plus le souci de la création de richesses du souci de leur répartition. C’est l’homme qui reste le but de toute création.

5 – Dans cet esprit, l’argent ne peut être que le symbole d’une marchandise  et l’instrument qui sert à la faire mieux circuler. Dès que la spéculation conduit à considérer l’argent comme une fin et non comme un moyen, autrement dit, dès que le capital se «financiarise», la société tout entière se transforme en une bourse des valeurs  qui n’a plus le choix qu’entre un individualisme cynique, et un brigandage organisé.

6 – La violence est, selon Marx, provoquée par le saut d’une société à une autre, comme ce fut le cas lors du passage du féodalisme au capitalisme. En ce cas seulement, cette violence est considérée par lui comme progressiste ou, si l’on veut, révolutionnaire. Cette notion, contrairement à ce que l’on répète partout n’est pas hégélienne. Hegel a fait l’éloge de la Révolution (1789) mais non de la terreur (1793), et il a vu dans cette dernière non pas un progrès mais une régression. Il n’y a donc pas de fatalité progressiste de la violence, bien au contraire. Je suis partisan d’une non violence offensive et non sacrificielle.

7 – Il peut cependant y avoir une nécessité de la guerre qui est à la fois «inévitable et inexcusable» pour des raisons d’autodéfense. Mais elle ne saurait être entreprise qu’en tout dernier recours, après que toutes les autres solutions ont été envisagées. Lorsque la guerre est décidée, il faut garder à  l’esprit trois réflexions :

  • «Oui, il faut parfois se résigner à la guerre mais en n’oubliant jamais qu’en dépit de la justesse de la cause, on participe à  l’éternelle folie des hommes» (Barack Obama)
  • «Chaque fois qu’un opprimé prend les armes au nom de la justice il fait un pas dans le camp de l’injustice» (Camus)
  • «La justice, cette fugitive qui déserte souvent le camp des vainqueurs» (Simone Weil)

8 – Il n’est pas dans le destin d’une victime de le rester ; elle peut, après s’être libérée, devenir à son tour bourreau. Cette pensée doit rester présente à l’esprit de tous ceux qui acceptent, en utilisant les mêmes armes que leurs ennemis, de répondre à la barbarie par la barbarie et de trahir ainsi les valeurs au nom desquelles ils combattent. Dans ce cas, il n’y a plus d’innocents, il n’y a que des vainqueurs ou des morts. Dans une époque où l’éclatement des dogmes, où les conflits de la foi conduisent aux fanatismes et où il devient de plus en difficile de parler d’universalité des valeurs, une haine doit s’imposer, et le mot n’est pas trop fort, celle de tous les absolus. Le principe de l’extermination d’un peuple constitue le mal absolu. Les survivants d’Auschwitz et du Rwanda ne doivent pas cependant se dire «plus jamais nous !» mais «plus jamais ça !»

9 – J’ai appris depuis mon plus jeune âge à considérer l’humiliation comme l’un des pires maux de l’humanité. Plus que les oppressions, les occupations et les aliénations, c’est elle qui blesse le plus profondément l’âme d’un individu ou d’une collectivité. C’est elle qui est à l’origine des révoltes contrôlées mais aussi des révolutions fanatiques.

10 – Il y a plusieurs moyens de ne pas installer son fauteuil dans le sens d’une résignation aux malheurs de la vie et à la malédiction des hommes. Par exemple, de considérer que «la vie n’est rien, mais rien ne vaut une vie» (Malraux), qu'»il ne faut pas chercher dieu ailleurs que partout» (Gide) et que seule une admiration qui se transforme en amour peut nous empêcher de voir la vie comme «un conte plein de bruit et de fureur raconté par un idiot et qui ne signifie rien» (Shakespeare). De toute façon, comme le dit magnifiquement François Cheng, «tous les jugements, tous les cultes et tous les rites peuvent disparaître, sauf un seul, celui de la Beauté».

Νεοκλασικός φιλελευθερισμός: Μια σύνοψη

ξγξηγξηγξηγ

Βιβλιογραφία

John Tomasi, Free Market Fairness, Princeton University Press, 2012.

Οι Συνδέσεις (21.10.2016) στο παρόν ιστολόγιο.

Νίκος Δήμου: Δέκα θέσεις για τον Φιλελευθερισμό

24.02.2014

1. Ο Φιλελευθερισμός είναι η πολιτική θεωρία που βάζει την ελευθερία πάνω από την ισότητα.

2. Η πείρα των τελευταίων αιώνων απέδειξε ότι όσα καθεστώτα έβαζαν πρώτη την ελευθερία πετύχαιναν και την καλύτερη ισότητα. Αντίθετα, αυτοί που επέβαλλαν την ισότητα, εκτός που έχαναν την ελευθερία, δεν κέρδιζαν ούτε την ισότητα (νομενκλατούρες).

 

3. Η επιδίωξη της ισότητας δεν καταπατούσε μόνο τα ανθρώπινα δικαιώματα – αλλά και τη δημιουργική πρωτοβουλία. Στα καθεστώτα ισότητας επί δεκαετίες δεν εμφανίστηκαν σημαντικές νέες εφευρέσεις (π.χ. ένα νέο φάρμακο), ούτε αξιόλογο καλλιτεχνικό έργο. (Οι δημιουργοί ήταν είτε κρατικοί υπάλληλοι είτε στα στρατόπεδα.)

4. Τα καθεστώτα ισότητας απέτυχαν και στην οικονομία. Μη παράγοντας πλούτο, μοίραζαν φτώχια. Εκτός κι αν άνοιγαν την αγορά (βλ. σημερινή Κίνα). Αλλά το μείγμα της Κίνας είναι απεχθές: δικτατορικό κράτος με ασύδοτο, άγριο καπιταλισμό. Θύματα: και η ισότητα και η ελευθερία…

5. Ο πολιτικός φιλελευθερισμός είναι αδελφός του ορθολογισμού και του διαφωτισμού – γεννήθηκαν μαζί και μοιράζονται την ίδια βασική αξία: την ελευθερία. Ο διαφωτισμός είναι ο φιλελευθερισμός στη σκέψη. Από εκεί γεννήθηκαν τα ανθρώπινα δικαιώματα, δηλαδή ο νέος ανθρωπισμός.

6. Ο νέο-φιλελευθερισμός (λέξη βρισιά στα νεοελληνικά) είναι μία υπερβολή του οικονομικού φιλελευθερισμού – και, σαν κάθε υπερβολή, λανθασμένος. Οι αγορές δεν αυτό-ρυθμίζονται. Αντίθετα, ο κλασικός οικονομικός φιλελευθερισμός εμπεριέχει μέριμνα για τον άνθρωπο.

7. Τα πολιτικά και οικονομικά συστήματα ξεκινάνε ως θεωρίες αλλά αποδείχνονται στην πράξη. Μόνον η εφαρμογή τους τα κρίνει. Η άποψη: «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός» είναι υπέροχη σαν ιδανικό, αλλά μένει να περιγραφεί ακριβώς ο «άλλος κόσμος», να εφαρμοστεί με δημοκρατικές διαδικασίες και να κριθεί. Όπως και στην επιστήμη, το πείραμα επιβεβαιώνει τη θεωρία. Μη συγκρίνετε το υπαρκτό με το ανύπαρκτο.

8. Επιμένω στις δημοκρατικές διαδικασίες γιατί, ενώ οι ιδεολογίες και οι ουτοπίες είναι ωραίες στα βιβλία, η επιβολή τους με τη βία μετέβαλε τα οράματα σε εφιάλτες. Οι ιδεολογίες (και οι θρησκείες) έχουν φονεύσει περισσότερους ανθρώπους από όλους τους κατακτητές, τυράννους, Αττίλες και Ταμερλάνους.

9. Ο κόσμος δεν προχωράει με τη βία αλλά με την εξέλιξη. Η μεταρρύθμιση αποδείχθηκε πάντα πιο αποτελεσματική και μόνιμη από την επανάσταση.

10. Ο Φιλελευθερισμός ΔΕΝ ταυτίζεται με τον Καπιταλισμό (Κίνα) και ουδέποτε εφαρμόστηκε στην Ελλάδα.

Του Νίκου Δήμου

Δεν είναι όλα ίδια

«Ο αριθμός των ανθρώπων που δολοφονήθηκαν από την τυραννία του Στάλιν ξεπερνά κατά πολύ όσους εξοντώθηκαν στα στρατόπεδα των Ναζί. Ο αριθμός των θυμάτων του Μάο είναι ακόμη μεγαλύτερος. Ο Πολ Ποτ εξολόθρευσε μακράν μεγαλύτερη αναλογία του πληθυσμού από εκείνη του Χίτλερ. Ωστόσο, ακόμη και αν έχουμε σκεφθεί τον Στάλιν, τον Μάο και τον Πολ Ποτ, όταν στραφούμε προς τον Χίτλερ εξακολουθεί να φαίνεται σαν να κοιτάζουμε στο βαθύτερο σκότος όλων. Εάν ελπίζουμε σε έναν ανθρώπινο κόσμο, ο ναζισμός είναι ό,τι ο Νίτσε θα είχε ονομάσει ο αντίποδας μας […] Εάν ο Σταλινισμός δείχνει τι μπορεί να πάει στραβά όταν ιδέες του Διαφωτισμού εφαρμόζονται εσφαλμένα, ο Ναζισμός δείχνει τι μπορεί να συμβεί όταν σκοτεινές ιδέες εφαρμόζονται σωστά». Jonathan Glover, Humanity. A Moral History of the Twentieth Century (Yale University Press, 2000: 317, 394).

Γουαταμπαουτισμός (whataboutism)

Γουαταμπαουτισμός (whataboutism)

In the last decade and a half, post-Communist autocrats like Vladimir V. Putin and Viktor Orban have adopted this cynical posture. They seem convinced that the entire world is driven solely by greed and hunger for power, and only the Western democracies continue to insist, hypocritically, that their politics are based on values and principles. This stance has breathed new life into the old Soviet propaganda tool of “whataboutism,” the trick of turning any argument against the opponent. When accused of falsifying elections, Russians retort that American elections are not unproblematic; when faced with accusations of corruption, they claim that the entire world is corrupt.
This month, Mr. Trump employed the technique of whataboutism when he was asked about his admiration for Mr. Putin, whom the host Bill O’Reilly called “a killer.” “You got a lot of killers,” responded Mr. Trump. “What, you think our country’s so innocent?” To an American ear, Mr. Trump’s statement was jarring — not because Americans believe their country to be “innocent” but because they have always relied on a sort of aspirational hypocrisy to understand the country. No American politician in living memory has advanced the idea that the entire world, including the United States, was rotten to the core.

In Praise of Hypocrisy – The New York Times

«Η υποκρισία είναι τα λύτρα που πληρώνει η αμαρτία στην αρετή». L’hypocrisie est un hommage que le vice rend à la vertu.

Η υποκρισία είναι ο φόρος τιμής που αποτίει η κακία προς την αρετή.

γουαταμπαουτισμός (whataboutism)

Fascists the world over have gained popularity by calling forth the idea that the world is rotten to the core. In “The Origins of Totalitarianism,” Hannah Arendt described how fascism invites people to “throw off the mask of hypocrisy” and adopt the worldview that there is no right and wrong, only winners and losers. Hypocrisy can be aspirational: Political actors claim that they are motivated by ideals perhaps to a greater extent than they really are; shedding the mask of hypocrisy asserts t…

ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ΑΞΙΖΕΙ ΟΣΟ ΧΙΛΙΕΣ ΛΕΞΕΙΣ

ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ΑΞΙΖΕΙ ΟΣΟ ΧΙΛΙΕΣ ΛΕΞΕΙΣ
Τέσσερα παραδείγματα (επάνω: πρόσφατα, κάτω: παλιότερα), επειδή κάποιοι αναρωτιούνται τι σημαίνει αυτή η φράση.
godfather quote gif
laurens clip
I’m gonna make him an offer he can’t refuse