Η καλύτερη απάντηση στον φανατισμό: Φιλελευθερισμός

ω3

Από το άρθρο του Μπέρτραντ Ράσελ “The best answer to fanaticism: Liberalism” (The New York Times Magazine, 16.12.1951).

«Η ουσία της Φιλελεύθερης στάσης θα μπορούσε ίσως να συνοψιστεί σε έναν νέο δεκάλογο, με σκοπό όχι να αντικαταστήσει τον παλιό, αλλά μόνο να τον συμπληρώσει. Οι Δέκα Εντολές που, ως δάσκαλος, θα ήθελα να κοινοποιήσω, θα μπορούσαν να διατυπωθούν ως εξής:

  1. Μην νιώθεις απολύτως βέβαιος για τίποτε.
  2. Μην πιστεύεις ότι είναι αξιόλογο να παράγεις πεποιθήσεις αποκρύπτοντας τις αποδείξεις, διότι οι αποδείξεις είναι βέβαιο ότι θα έρθουν στο φως.
  3. Ποτέ μην επιχειρείς να αποθαρρύνεις τη σκέψη, επειδή είσαι βέβαιος ότι θα πετύχεις.
  4. Όταν συναντάς αντίθεση, έστω κι αν προέρχεται από τον σύζυγο ή τα παιδιά σου, προσπάθησε να την ξεπεράσεις με επιχειρήματα και όχι με την εξουσία, διότι μια νίκη βασισμένη στην εξουσία είναι μη πραγματική και απατηλή.
  5. Μη σέβεσαι την αυθεντία των άλλων, διότι πάντοτε μπορεί να βρεθούν αντίθετες αυθεντίες.
  6. Μη χρησιμοποιείς την ισχύ για να καταπνίξεις απόψεις που θεωρείς επιζήμιες, διότι αν το κάνεις οι απόψεις θα σε καταπνίξουν.
  7. Μη φοβάσαι να είσαι εκκεντρικός στις απόψεις, επειδή κάθε αποδεκτή σήμερα άποψη υπήρξε κάποτε εκκεντρική.
  8. Βρες μεγαλύτερη ευχαρίστηση στην ευφυή διαφωνία παρά στην παθητική επιχειρηματολογία, διότι, εάν αξιολογείς την ευφυία όπως εσύ, το πρώτο συνεπάγεται βαθύτερη συμφωνία από το δεύτερο.
  9. Να είσαι αυστηρά ειλικρινής, ακόμη και όταν η αλήθεια είναι άβολη, διότι είναι περισσότερο άβολο όταν επιχειρείς να την καταπνίξεις.
  10. Μη φθονείς την ευτυχία όσων ζουν σε παράδεισο ανοησίας, διότι μόνον ένας ανόητος πιστεύει ότι αυτό είναι ευτυχία».

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Η νηστεία και η δίαιτα

Πολύ παλιό κείμενό μου (14.03.2006), αλλά είμαι βέβαιος ότι τα ίδια θα δούμε και φέτος.

Η σκηνή είναι περσινή, αλλά είναι βέβαιο ότι σε κάποια παραλλαγή της θα τη δούμε και φέτος στην τηλεόραση, διότι ανήκει πλέον στα στερεότυπα της Σαρακοστής. Οι προσκεκλημένοι, ανάμεσά τους και διαιτολόγοι, συμφωνούν με το καταλυτικό επιχείρημα του ιερέα του πάνελ ότι, εκτός των άλλων, η νηστεία είναι και μια καλή ευκαιρία για δίαιτα. Με άλλα λόγια, η νηστεία συμπίπτει απολύτως με το ίδιον συμφέρον μας.
Κινούμενοι αντιστρόφως, αλλά πάντα στο ίδιο μήκος κύματος, οι διαιτολόγοι εξηγούν ότι η νηστεία, έστω και ολιγοήμερη, είναι όντως ευκαιρία όχι μόνο να αναζωογονήσουμε τον οργανισμό μας αλλά να μείνουμε και πιστοί στις παραδόσεις μας. Μερικοί το τραβούν ακόμη παραπέρα, ισχυριζόμενοι ότι νηστεύοντας συνδυάζουμε το τερπνόν μετά του ωφελίμου, δίχως να διευκρινίζουν, ωστόσο, αν η σωτηρία της ψυχής μας αντιστοιχεί στο τερπνόν ή στο ωφέλιμον.
Προς αποφυγή παρεξηγήσεων, επισημαίνουν επίσης ότι η νηστεία δεν είναι μέθοδος αδυνατίσματος. Αυτό αφορά την επιστήμη και γι’ αυτό υπάρχουν τα Bodyline. Ωστόσο, επιμένουν πως η αποτοξίνωση από πρωτεΐνες που ευθύνονται για την κακή χοληστερόλη και το ουρικό οξύ συνιστά ισχυρό κίνητρο για να νηστεύσουμε. Επειδή, όμως, το σαρακοστιανό διαιτολόγιο αδυνατεί να παράσχει στον οργανισμό ορισμένα χρήσιμα συστατικά, όσοι πρόκειται να νηστεύσουν πολλές μέρες θα πρέπει να συμβουλευθούν προηγουμένως ειδικό διαιτολόγο. Ο κύκλος έκλεισε.
Κατανοώ απολύτως τους διαιτολόγους. Όχι όμως και τον ιερέα. Τέτοια αβασάνιστα, εκσυγχρονιστικών προθέσεων επιχειρήματα διαποτίζουν με διαβρωτικό ωφελιμισμό τον θεολογικό λόγο. Διαπνέονται από την ίδια ευκολία που ωθεί απερίσκεπτα κληρικούς και λαϊκούς να βλέπουν την εκκλησία ως συνασπισμό συμφερόντων και οδηγεί στη μυωπική αντίληψη πως η «μάχη» θα κερδηθεί υιοθετώντας το ύφος, πρακτικές και απόψεις του «αντιπάλου». Εδράζονται στην απατηλή αντίληψη πως, έτσι ενεργώντας, η εκκλησία και τον κόσμο όλο θα κερδίσει και δεν θα ζημιωθεί την ψυχή της.
Πρωτίστως, όμως, υποδηλώνουν την αφέλεια όλων όσων απεμπολούν άκριτα καλοδουλεμένες επί αιώνες ιδέες, εν ονόματι μιας δήθεν αποτελεσματικής, δήθεν τακτικής και όχι στρατηγικής, και δήθεν προσωρινής μετάλλαξής τους. Εκτός πια κι αν δεν τις πιστεύουν πραγματικά.

Η περιπέτεια της «μυστικής ομιλίας»

Το επόμενο είναι ένα σύντομο κείμενο του 2006 σχετικά με το 20ο συνέδριο του ΚΚΣΕ που σήμανε την αποσταλινοποίηση. Έχουν περάσει έξι δεκαετίες, αλλά στην πραγματικότητα αιώνες.

 

Τον Απρίλιο του 1956, διέρρεε στον δυτικό τύπο ότι ο Ν. Xρουστσόφ είχε εξαπολύσει, στις 24 προς 25 Φεβρουαρίου, δριμύτατο κατηγορητήριο κατά του Στάλιν. Επρόκειτο για τη λεγόμενη «μυστική ομιλία» σχετικά με την «προσωπολατρεία και τις συνέπειές της» που ο τότε γραμματέας του ΚΚΣΕ είχε εκφωνήσει, κεκλεισμένων των θυρών, στα πλαίσια του 20ου Συνεδρίου. Ενώ προετοιμάζονταν να αφήσουν πίσω τους ένα μάλλον ανούσιο συνέδριο, οι σύνεδροι εμβρόντητοι άκουγαν να καταγγέλεται το πιο μυθικό πρόσωπο της εποχής τους. Άρχιζε επισήμως η «αποσταλινοποίηση».

Κολοσσιαίο γεγονός για την τότε κραταιά Σοβιετική Ένωση, άρα κολοσσιαίο για ολόκληρο τον πλανήτη. Κι όμως, θα χρειαστούν τρεις ολόκληροι μήνες μέχρι το πλήρες κείμενο να καταλήξει, μέσω της Μοσάντ και της CIA, στις σελίδες των Τάιμς της Νέας Υόρκης. Υπερβολικός χρόνος, δεδομένου ότι η «εισήγηση Xρουστσόφ» αρχίζει να διαβάζεται από τις αρχές Μαρτίου σε όλες τις κομματικές οργανώσεις, και τη γνωρίζουν ήδη οι αντιπροσωπείες των «αδελφών» κομμάτων. Πώς κρατήθηκε μυστική μια τόσο σημαντική ομιλία, την οποία γνώριζαν τόσοι πολλοί;

Προφανώς, μια αιτία ήταν η εξωφρενική λογοκρισία που απέκλειε κάθε διοχέτευση πληροφοριών εκτός της χώρας μέσω των επίσημων καναλιών. Προφανώς, επίσης, ο φόβος των συνεπειών, αφού και είχε απαγορευθεί αυστηρά η κοινοποίηση του κειμένου στο εξωτερικό και μόνο αριθμημένα αντίγραφα κυκλοφορούσαν.

Παρά ταύτα, το γεγονός ήταν πολύ σημαντικό για να αρκούν αυτές οι εξηγήσεις. Άλλωστε, τα αμέσως επόμενα χρόνια, μέλη και οπαδοί των ΚΚ διεθνώς αρνούνταν την ύπαρξη του κειμένου, βοηθούντος και του Xρουστσόφ που ισχυριζόταν ότι είχε χαλκευθεί από τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών. Έπρεπε μάλιστα να φθάσει το 1989 για να δημοσιευθεί, επί Γκορμπατσόφ, το πλήρες κείμενο  στη Σοβιετική Ένωση.

Η ελεγχόμενη αποσταλινοποίηση λειτούργησε, διότι στηρίχτηκε ακριβώς πάνω στην ουσία του σταλινισμού, πάνω στη θρησκευτική πίστη ότι μόνο εμείς κατέχουμε την απόλυτη αλήθεια και μόνον εμάς αφορά. Ένας ολόκληρος κόσμος που ήταν και ήθελε να παραμείνει κλειστός, και, που παρά το τεράστιο μέγεθός του, λειτουργούσε σαν σέκτα.

 

Ο δεκάλογος του ορθολογικού διαλόγου

Στερεότυπα, παραπληροφόρηση, ψευδείς ειδήσεις, τερατολογίες, συνδυασμένες με έντονα πάθη καθιστούν τις πολιτικές και μη διαμάχες διαλόγους κουφών. Ιδού ορισμένες αρχές που θα μπορούσαν να βοηθήσουν, ούτως ώστε μια αντιπαράθεση να είναι ουσιαστική.

1.    Μην επιτίθεστε στο πρόσωπο που το ισχυρίζεται, αλλά στο επιχείρημά του. (Ad hominem)

Α: Ο Χ υποστηρίζει ότι η αύξηση του επιτοκίου θα αυξήσει τις τραπεζικές καταθέσεις. Β: Μα αυτός είναι κάθε βράδυ στα μπουζούκια!

Α: Ο Χ μου είπε ότι το περπάτημα κάνει καλό στην καρδιά. Β: Αυτός δεν σηκώνεται από την πολυθρόνα του!

Α: Να πιστέψω όσα είπε η Χ για τον Νεύτωνα; Τον Σεπτέμβριο μπήκε στο πανεπιστήμιο!

Α: Πώς μιλάει για προβλήματα του γάμου, αυτός είναι ομοφυλόφιλος (ανύπαντρος, κ.ο.κ.).

2.     Μη διαστρέφετε, διογκώνετε ή υπεραπλουστεύετε το επιχείρημα κάποιου, προκειμένου να το αποδυναμώσετε. (Straw Man Fallacy)

Α: Πρέπει να αυξηθούν οι δαπάνες για την παιδεία και την υγεία. Β: Πώς είναι δυνατόν να αφήνεις αθωράκιστη την πατρίδα σου περιορίζοντας τις αμυντικές δαπάνες;

A: Πρέπει να επιτραπεί η χρήση του χασισιού. Β: Σοβαρά μιλάς; Η απελευθέρωση των ναρκωτικών θα καταστρέψει την κοινωνία.

Α: Ο καπιταλισμός παρέχει κίνητρα για δουλειά και αποταμίευση. Β: Στον καπιταλισμό, οι περισσότεροι κληρονομούν τον πλούτο τους.

3.     Μη γενικεύετε βασιζόμενοι σε ένα μικρό δείγμα. (“Hasty Generalization”, Βιαστική Γενίκευση, Ανεπαρκές ή Μικρό Δείγμα)

Α: Ο πατέρας μου κάπνιζε τρία πακέτα από τα δεκαπέντε του, και πέθανε 90 χρονών.

Α: Ο Χ και η Ψ έχουν γαστρεντερίτιδα. Επιδημία είναι.

4.    Μη χρησιμοποιείτε ως επιχείρημα το συμπέρασμα στο οποίο θέλετε να καταλήξετε. (Petitio Principii, Begging the Question, Κυκλικός Συλλογισμός, Φαύλος Κύκλος) [H προς απόδειξη πρόταση περιλαμβάνεται ήδη έμμεσα ή άμεσα στις συλλογιστικές προτάσεις/υποθέσεις.]

Α: Πώς γνωρίζεις ότι τα Ευαγγέλια είναι θεόπνευστα; Β: Επειδή οι Ευαγγελιστές τα έγραψαν με την καθοδήγηση του Θεού.

Α: Η ευτυχία είναι το ύψιστο αγαθό, επειδή όλες οι άλλες αξίες είναι κατώτερές της.

Α: Η μαρξιστική θεωρία είναι σωστή, διότι, σύμφωνα με τον Μαρξ, όσοι είναι εναντίον της εκπροσωπούν τα συμφέροντα των καπιταλιστών.

«Αγαπητέ Φίλε, όποιος μελέτησε τα νομικά στο ύψιστο επίπεδό τους είναι λαμπρός δικηγόρος, επειδή ένας λαμπρός δικηγόρος μελέτησε τα νομικά στο ύψιστο επίπεδό τους» (Όσκαρ Ουάιλντ, De Profundis)

5.    Μην ισχυρίζεστε ότι, επειδή το Α συνέβη πριν από το Β, το Α είναι η αιτία του Β. (Post Hoc, Ergo Propter Hoc/False Cause, και ενίοτε γνωστή ως “η συσχέτιση δεν συνεπάγεται αιτιότητα”)

Α: Συγκρούστηκα με το αυτοκίνητο, επειδή σήμερα ευθυγραμμίστηκε ο Άρης με τον Δία.

Α: Ο αμυντικός Χ φιλάει το κεφάλι του τερματοφύλακα, επειδή την προηγούμενη φορά που το φίλησε έπιασε το πέναλτυ.

Α: Πέντε φορές που έπεσε η μετοχή Χ, έβρεχε. Γι’ αυτό αγοράζω σήμερα μετοχές Χ.

6.    Μην υποθέτετε ότι το Β ακολουθεί το Α, όταν δεν συνδέονται λογικά.  (“Non Sequitur”)

Α: Εάν δεν πάρετε αυτή τη βιταμίνη για το παιδί σας, αμελείτε την υγεία του.

Σημείωση. Το post hoc σφάλμα οφείλεται στην έλλειψη αιτιακής σχέσης, το non sequitur σφάλμα οφείλεται στην έλλειψη λογικής σχέσης.

7.     Μην περιορίζετε τον συλλογισμό σας σε δύο (ή λίγες) επιλογές, όταν υπάρχουν και άλλες. (False Dichotomy, False Dilemma, άσπρο-μαύρο σκέψη)

Α: Ή είσαι υπέρ του νέου ασφαλιστικού ή κατά των εργαζομένων.

Α: Ή είσαι με τον Χ ή εναντίον του (υπάρχουν και οι επιλογές να υποστηρίζω τον Ψ, Ω, κ.ο.κ. ή να είμαι ουδέτερος).

Α: Πρέπει να περιορίσουμε τις δαπάνες ή στην παιδεία, ή στην υγεία ή στην πρόνοια.

8.     Μην υποστηρίζετε ότι ο ισχυρισμός σας πρέπει να είναι σωστός (ή λάθος) λόγω της άγνοιάς μας. (“Ad Ignorantiam”)

Α:  Το 95% των UFO αποδείχθηκε ότι δεν έχουν σχέση με εξωγήινους. Β: Το ότι δεν μπόρεσαν να εξηγήσουν το 5% αποδεικνύει ότι υπάρχουν εξωγήινοι.

Α: Δεν υπάρχει Θεός, αφού δεν αποδείχθηκε ότι υπάρχει. Παρομοίως: Υπάρχει Θεός, αφού δεν αποδείχθηκε ότι δεν υπάρχει.

9.     Μη μεταφέρετε το βάρος της απόδειξης σε όποιον αμφισβητεί τον ισχυρισμό σας. (“Burden of Proof Reversal”)

Α: Χθες είδα ένα φάντασμα καθώς περνούσα έξω από το νεκροταφείο της πόλης. Β: Κάτι άλλο ήταν, και το πέρασες για φάντασμα. Α: Απόδειξε ότι δεν ήταν φάντασμα (το βάρος της απόδειξης φυσικά πέφτει στον Α).

Α: Ο Χ έχει Mercedes και εξοχικό, λαμόγιο είναι. Β: Επειδή έχει Mercedes και εξοχικό, είναι λαμόγιο; Α: Φυσικά, εξήγησέ μου, γιατί δεν είναι.

10.  Μην ισχυρίζεστε ότι μια πρόταση πρέπει να είναι αληθής, επειδή είναι δημοφιλής. (Bandwagon Fallacy, Argumentum ad populum)

Α: Πολλοί αγοράζουν τη μετοχή της εταιρείας Χ, άρα είναι έξυπνο να αγοράσουμε και εμείς.

Α: Αφού τον ψήφισε η πλειονότητα των μελών της ομοσπονδίας, θα είναι ικανός άνθρωπος.

Α: Πολύς κόσμος αγόρασε αυτή τη συσκευή, άρα είναι καλή.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Τραμπολογικά

Πότε-πότε θα δημοσιεύω, σημαντικές και λιγότερο σημαντικές (αλλά χαρακτηριστικές), ειδήσεις σχετικές με τον Τραμπ και τη φάρα του. Όπως πολλοί άνθρωποι που εκτιμώ στις ΗΠΑ, πιστεύω πως δίνεται μια μεγάλη μάχη υπέρ της ελευθερίας και της δημοκρατίας, η οποία είναι μείζονος σημασίας, επίσης, για την Ευρώπη και τη χώρα μας.
 
1. Ο δικαστής Neil M. Gorsuch χαρακτήρισε την επίθεση του Τραμπ εναντίον δικαστών “αποθαρρυντική” και “αποκαρδιωτική”. Λεπτομέρεια: Ο Τραμπ διόρισε, πριν από μερικές μέρες, τον Gorsuch στο Ανώτατο Δικαστήριο.
 
2. Όταν τη ρώτησαν για την τάση του Τραμπ να λέει πράγματα που δεν είναι αληθινά, η απυλώτου στόματος σύμβουλος του Τραμπ, Κελιάν Κόνγουεϊ, απάντησε ότι ο πρόεδρος λέει «ΠΟΛΛΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ» τα οποία είναι αληθινά. Κάτι είναι κι αυτό.
 
3. Η εταιρεία Nordstrom διέκοψε τη συνεργασία της με τη σειρά ρούχων της Ιβάνκα Τραμπ, επικαλούμενη την πτώση των πωλήσεών τους. Μέσω του Twitter, ο μπαμπάς της χαρακτήρισε άδικη την απόφαση, διότι «η κόρη μου είναι σπουδαίο πρόσωπο και με πιέζει πάντα να κάνω το σωστό!». Ο μπαμπάς της λειτούργησε ως μπαμπάς και όχι ως πρόεδρος, παραβιάζοντας ηθικούς κανόνες προκειμένου να πλουτίσει η κόρη του. Οι άνθρωποι, όμως, αγνόησαν την πατρική στοργή, και η μετοχή της Nordstrom έκλεισε με άνοδο 4%.
 
4. Η Washington Post αποκάλυψε ότι—αντίθετα με προηγούμενες διαψεύσεις τόσο του νέου συμβούλου Εθνικής Ασφάλειας, στρατηγού Michael Flynn, όσο και του αντιπροέδρου Μάικ Πενς—ο Flynn «συζήτησε ιδιωτικά τις κυρώσεις των ΗΠΑ [από τον Ομπάμα] εναντίον της Ρωσίας με τον Ρώσο πρεσβευτή στις ΗΠΑ τον μήνα πριν την ορκωμοσία του Τραμπ.” Ασύστολα ψεύδη από δύο λίαν υψηλόβαθμους αξιωματούχους. Μονολεκτικά λέγεται και σκάνδαλο.
 
5. Ποιον θεωρούν οι Αμερικανοί πιο αξιόπιστο; Το λένε τα επόμενα γραφήματα.
c4rvlkjwyaaixr5-jpg-large

Ένα σημαντικό γεγονός

Σε τηλεφωνική επικοινωνία τους την Πέμπτη, ο Τραμπ διαβεβαίωσε τον πρόεδρο της Κίνας Ζι ότι θα τιμήσει την πολιτική της «Μίας Κίνας»—ακρογωνιαίο λίθο της πολιτικής των ΗΠΑ από το 1979.

Θυμίζω ότι πριν ορκιστεί, ο Τραμπ είχε προκαλέσει διεθνώς σάλο και την οργή του Πεκίνου με το πρωτοφανές τηλεφώνημά του στον πρόεδρο της Ταϊβάν, και κάποιους μετέπειτα παλληκαρισμούς.

 
Εύλογα ερωτήματα:
 
(α) Ο Τραμπ στρέφεται προς έναν πραγματισμό στις διεθνείς σχέσεις;
 
(β) «Ο Τραμπ έχασε την πρώτη του μάχη με τον Ζι και θα φαίνεται σαν χάρτινη τίγρη», όπως δήλωσε ανώτατος Κινέζος σύμβουλος;
 
(γ) Ο αλλοπρόσαλλος Τραμπ θα ακυρώσει τούτη τη διαβεβαίωση τους προσεχείς μήνες;
 
Εν πάση περιπτώσει, είναι ευπρόσδεκτη εξέλιξη, η οποία καταλαγιάζει, προς το παρόν τουλάχιστον, τις διεθνείς ανησυχίες για σύγκρουση των δύο υπερδυνάμεων.

 

 

 

 

 

 

 

 

Συνδέσεις (16.01.2017)

Οικονομική των Αφηγήσεων

Ο άνθρωπος χρησιμοποιεί τις αφηγήσεις για να οργανώσει τη σκέψη του προκειμένου να κατανοήσει τον κόσμο, ποιες αποφάσεις πρέπει να πάρει και πώς πρέπει να δράσει—ο homo narrativus είναι κεντρικό χαρακτηριστικό του ανθρώπινου είδους. Εντούτοις, ο ρόλος της αφήγησης ελάχιστα μελετήθηκε στα οικονομικά.

Δύο τουλάχιστον φαίνεται πως είναι οι τρέχουσες ερευνητικές κατευθύνσεις. Πρώτον, περισσότερο από κάθε άλλη κοινωνική επιστήμη, τα οικονομικά στηρίζονται στις ποσοτικές μεθόδους και τη μοντελοποίηση, αλλά η σημασία των αφηγήσεων παραμένει σημαντική για την προώθηση της γνώσης εντός του κλάδου. Δεύτερον, τα αφηγήματα διαδίδονται και βαραίνουν στις συμπεριφορές, ιδίως σε περιόδους οικονομικών αναστατώσεων, καθώς και στη διαμόρφωση της σημερινής οικονομικοπολιτικής κατάστασης.

Robert J. Shiller, Narrative Economics

Πρόκειται για την προεδρική ομιλία του Robert Shiller στην American Economic Association στις 7 Ιανουαρίου 2017. Μπορείτε επίσης να κατεβάσετε και τις διαφάνειες της παρουσίασης. Ο Shiller εστιάζεται στην επιδημιολογία των σχετικών με τις οικονομικές διακυμάνσεις αφηγήσεων.

Timothy Taylor, Narrative Economics and the Laffer Curve

Ο Timothy Taylor παρουσιάζει το προηγούμενο άρθρο με ορισμένες κριτικές παρατηρήσεις. Επιπλέον, παρέχει πρόσθετες πληροφορίες για την καμπύλη Laffer, η οποία είναι ένα από τα παραδείγματα που χρησιμοποιεί ο Shiller για να δείξει τη δυναμική των αφηγήσεων.

Deirdre McCloskey, Storytelling in Economics

Από τις πρώτες μελέτες σχετικά με τον ρόλο της αφήγησης στα οικονομικά, το κείμενο της Deirdre (τότε Donald) McCloskey οργανώνεται με βάση τους δύο τρόπους κατανόησης των πραγμάτων: τη μεταφορά και την αφήγηση, παρόμοιες με την ποίηση και τη νουβέλα αντιστοίχως. Η μεταφορά αντιστοιχεί στα οικονομικά μοντέλα και η αφήγηση στη χρήση μιας ιστορίας σχετικής με το υπό μελέτη φαινόμενο, αλλά αμφότερες επιδιώκουν να απαντήσουν στο «γιατί» ενός φαινομένου.

Hervé Dumez & Alain Jeunemaître, La démarche narrative en économie

Εκτενές κείμενο που προσεγγίζει σειρά θεμάτων, ένα από τα οποία είναι ο ρόλος της αφήγησης στην ανάπτυξη μιας θεωρίας, ενός οικονομικού μοντέλου, όπως στην περίπτωση της «εξάρτησης από τη διαδρομή» (path dependency). Οι συγγραφείς επίσης διερωτώνται αν η μαζική χρήση των ποσοτικών τεχνικών θα εξαφανίσει την αφήγηση από τα οικονομικά.

David F. Ruccio, Narrative Economics

Το άρθρο παρέχει ορισμένες βιβλιογραφικές αναφορές που δεν υπάρχουν στο άρθρο του Shiller.

 

 

Το πασπαρτού της πολυπολιτισμικότητας

Γράφει ο κ. Τάκης Θεοδωρόπουλος («Το μίσος για τα αρχαία», Καθημερινή, 08.01.2017):

Το μίσος για τα αρχαία δεν ευδοκιμεί μόνο στα μέρη μας. Φύεται σε όλη την ευρωπαϊκή επικράτεια, μαζί με το μίσος για τα λατινικά […] Εκεί, βέβαια, η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών και των λατινικών συνδέεται με όλη τη διάρθρωση της εκπαίδευσης στην πολυπολιτισμική κοινωνία. Αν ρόλος της εκπαίδευσης είναι και η αφομοίωση όσων προέρχονται από άλλους πολιτισμούς στις αξίες του ευρωπαϊκού πολιτισμού, και αν θεωρήσουμε ότι μέσα στις αξίες αυτές συγκαταλέγονται αυτές οι δύο γλώσσες, τότε τι θα κάνουμε; Θα διδάσκουμε στο Αφγανάκι ή το Πακιστανάκι τα γερουνδιακά του Κικέρωνα και τα ακροβατικά του Ευριπίδη; Θα τα τρελάνουμε και θα τα στείλουμε πακέτο στον ιμάμη της γειτονιάς. Αυτόν τουλάχιστον τον καταλαβαίνουν. Οπότε, προκειμένου να μη δημιουργήσουμε ανισότητες στο πολυπολιτισμικό σχολείο, ας αποφασίσουμε επιτέλους ότι τα πρωτότυπα δεν αποτελούν αξίες της καλλιέργειάς μας, ας τα διδάσκουμε από μετάφραση για να τελειώνουμε. Και όσοι θέλουν ας τα πάρουν ως μαθήματα κατ’ επιλογήν. Σχηματικά αυτή είναι η κυρίαρχη άποψη.

Εν προκειμένω, το ζήτημα δεν είναι ούτε αν η πολυπολιτισμικότητα είναι καλή ή κακή, ούτε αν είναι η κρατούσα ή μη άποψη. Επιπλέον, δεν έχει να κάνει με το αν πρέπει ή δεν πρέπει να διδάσκονται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση οι αρχαίες γλώσσες. Κατά τον ΤΘ, εξαιτίας της πολυπολιτισμικότητας, στην ευρωπαϊκή επικράτεια διαμορφώθηκε η κυρίαρχη άποψη να διδάσκονται Έλληνες και Λατίνοι συγγραφείς από μετάφραση. Εμμέσως συνάγεται, επίσης, ότι αν οι περί την πολυπολιτισμικότητα απόψεις ήταν μειοψηφικές ή περιθωριακές, κατά πάσα πιθανότητα η διδασκαλία θα γινόταν από το πρωτότυπο.

Η διδασκαλία των αρχαίων γλωσσών (ελληνικά και λατινικά) δεν βρίσκεται στις καλύτερες μέρες της, και το ίδιο ισχύει γενικότερα για τις ανθρωπιστικές σπουδές. Ακούγονται επιχειρήματα ωφελιμιστικού χαρακτήρα—κατανομή των πόρων σε πιο «χρήσιμα» γνωστικά αντικείμενα, π.χ. αγγλικά και πληροφορική—αυξάνεται η πίεση από τους γονείς προς τα παιδιά τους να στραφούν σε «χρήσιμες» σπουδές «με μέλλον», έντονος προβληματισμός αναπτύσσεται στους κλασικούς φιλολόγους για το πώς θα κάνουν θελκτικότερη τη διδασκαλία των αρχαίων γλωσσών προκειμένου να αντιμετωπίσουν αυτές τις τάσεις. Όλα αυτά και άλλα—σωστά ή εσφαλμένα είναι αδιάφορο εν προκειμένω—εμπλέκονται στις συζητήσεις, εκτός από το επιχείρημα του ΤΘ.

  • Στην Ολλανδία, χώρα με σχετικά καλό επίπεδο διδασκαλίας των αρχαίων γλωσσών, διαπιστώνεται ότι «μετά από έξι χρόνια μελέτης των λατινικών, ένας συντριπτικός αριθμός Ολλανδών μαθητών είναι ακόμη ανίκανοι να μεταφράσουν, σε 90 λεπτά και με τη βοήθεια λεξικού, ένα σχετικά απλό κείμενο» και ότι το πρόβλημα ξεκινά πολύ πριν τη μεταρρύθμιση του 1998: «η εκμάθηση των γλωσσών είναι και παραμένει η αχίλλειος πτέρνα της ολλανδικής κλασικής εκπαίδευσης». (Bas van Bommel, Les Classiques entre prospérité et crise — L’enseignement du Grec et du Latin aux Pays-Bas)
  • Στην Ιταλία διαπιστώνεται σοβαρή κρίση της κλασικής παιδείας. Την περσινή χρονιά (2015-2016) επέλεξε την κλασική κατεύθυνση μόνο το 5,5% των μαθητών, ενώ το 2008 το 10%. Μια από τις σοβαρές αιτίες είναι ότι οι γονείς προσανατολίζουν τα παιδιά τους προς κατευθύνσεις που τους φαίνονται πιο συγκεκριμένες, και συνεπώς τίθεται ένα κρίσιμο θέμα προσαρμογής στις κοινωνικές εξελίξεις. (Anne Le Ni, L’Italie cherche des solutions pour sauver les langues anciennes)
  • Κατά τον Laurent Bigorgne, διευθυντή του Ινστιτούτου Montaigne στη Γαλλία, άλλη είναι η προτεραιότητα: «Το αληθινό δράμα του γαλλικού σχολείου είναι το χαμηλό επίπεδο των μαθητών στα αγγλικά, μια γλώσσα που πολλοί θα χρησιμοποιούν στην καθημερινότητα. Είναι επίσης, προφανώς, το γεγονός ότι ένα 20% από την στοιχειώδη εκπαίδευση δίχως να ελέγχουν τη γραφή και την ανάγνωση. Τα μέσα που αφιερώνονται στα λατινικά και τα ελληνικά είναι μέσα που δεν αφιερώνονται στην εκμάθηση των γαλλικών και των αγγλικών». (Béatrice Bouniol & Denis Peiron, Le latin et le grec rajeunissent)
  • Οι διαμάχες εστιάζονται στον αριθμό των ωρών διδασκαλίας και καθόλου στη διδασκαλία από μετάφραση ή μη. Αξιοσημείωτες είναι επίσης οι αντιδράσεις για τον περιορισμό της διδασκαλίας των γερμανικών. (Maxime Vaudano, Le latin et le grec ont-ils vraiment disparaître du collège?)
  • Οι διαμάχες επίσης εστιάζονται στον σχηματισμό των ελίτ. Πρόσφατο παράδειγμα η δημοσίευση του βιβλίου Monique Canto-Sperber, L’oligarchie de l’excellence, PUF, 2017. (Camille Stromboni, La fabrique du club de l’élite républicaine)
  • Σε πρόσφατη, σχετικώς εκτενή μελέτη για τη διδακτέα ύλη στο σχολείο δεν υπάρχουν καν οι λέξεις «latin» και «grec». (Roger-François Gauthier et Agnès Florin, Que doit-on apprendre à l’école? Savoirs scolaires et politique éducative)

Προφανώς, είναι απολύτως θεμιτή η κριτική της πολυπολιτισμικότητας. Αλλά από το σημείο αυτό μέχρι να χρησιμοποιείται η πολυπολιτισμικότητα σαν πασπαρτού για όλα τα δεινά της ανθρωπότητας υπάρχει μεγάλη απόσταση. Απόσταση ευθέως ανάλογη προς τον φανατισμό. Και τις διανοητικές ακροβασίες.