Ένας έξοχος Mark Thompson για τον εκφυλισμό της πολιτικής ρητορικής

Ο Mark Thompson, CEO των New York Times και πρώην γενικός διευθυντής του BBC, υπενθυμίζει ότι η αποτυχία της δημοκρατίας, η απώλεια της ελευθερίας, ο εμφύλιος αλληλοσπαραγμός και, τελικώς, η τυραννία και οι ανθρωποκτονίες, ιστορικά συνδέονται με την κατάρρευση του δημόσιου λόγου, δηλαδή της ρητορικής.

Βλέπουμε παντού μιαν ατέλειωτη λίστα πολιτικών που τρέφουν έναν τέτοιο εκφυλισμό της ρητορικής (Τραμπ, Μαρίν Λεπέν, Πέπε Γκρίλο…), και παντού έναν δημόσιο λόγο που χάνει τη δύναμη να εξηγεί και να ενώνει, που δεν εκπορεύει άλλο από μίσος και διαίρεση.

Αυτές οι τάσεις έχουν πολλές κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές αιτίες, αλλά ο δημόσιος λόγος […] μου φαίνεται ότι βρίσκεται στην καρδιά του ζητήματος. Πράγματι, πιστεύω ότι ζούμε μέσα σε ό,τι ισοδυναμεί με κρίση της δημόσιας γλώσσας.

Η κρίση εξελίσσεται ποικιλοτρόπως, αλλά το σημαντικότερο είναι η αποτυχία της συμβατικής πολιτικής ρητορικής σχεδόν σε κάθε δυτική χώρα.

Και εξίσου σημαντικό:

Πιστεύω ότι η κρίση στη δημόσια γλώσσα αναβλύζει από ένα σύνολο αλληλοσυνδεμένων πολιτικών, πολιτισμικών και τεχνολογικών δυνάμεων—δυνάμεων πέραν κάθε ιδεολογίας, ή ομάδας συμφερόντων, ή εθνικής πολιτικής κατάστασης.

Και καθένας θα πρέπει να κατανοήσει ότι

[…] κάθε ρητορική σχεδιάζεται για συγκεκριμένο χρόνο και τόπο, και πάνω από όλα για συγκεκριμένο ακροατήριο—είναι μια τέχνη, εξόχως τακτικής και εξαρτώμενη από το περιβάλλον— και αυτές οι λέξεις πιθανόν δεν προορίζονταν για σένα. Και πρέπει να δεχθείς με την ίδια λογική ότι η δημόσια γλώσσα που σε πείθει περισσότερο […] μπορεί να ηχεί κούφια σε άλλα αυτιά.

Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο του Mark Thompson.

 

Ο Cass Sunstein για το ντοπάρισμα

Οι δημόσιες καταγγελίες του Αυστραλού Μακ Χόρτον, του Γάλλου Καμίλ Λακούρ και της Αμερικανίδας Λίλι Κινγκ κατά του Κινέζου Σουν Γιανγκ και της Ρωσίδας Γιούλια Εφιμόβα για ντοπάρισμα, τάραξαν τα νερά στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Βραζιλίας.

Ο Cass Sunstein υποστηρίζει ότι o δημόσιος διασυρμός θα μπορούσε να είναι φάρμακο κατά του ντοπαρίσματος, διότι λειτουργεί υποστηρικτικά στον κοινωνικό κανόνα (norm) εναντίον της φαρμακοδιέγερσης. Οι κοινωνικοί κανόνες αποτρέπουν τα άτομα να πάρουν ιδιωφελείς αποφάσεις που τελικώς βλάπτουν το κοινωνικό σύνολο—η αποδοκιμασία λειτουργεί τρόπον τινά όπως το πρόστιμο. Επειδή ντρεπόμαστε ή φοβόμαστε τον διασυρμό δεν επιχειρούμε να «κλέψουμε» στην ουρά μπροστά στο ταμείο, δεν αφήνουμε τα σκουπίδια έξω από τον κάδο, δεν διπλοπαρκάρουμε για «ένα πεντάλεπτο».

Στον αθλητισμό όπως στην καθημερινή ζωή, ο διασυρμός και η προοπτική του εξοστρακισμού μπορεί να είναι σπουδαία κίνητρα. Κανένας αθλητής δεν θέλει να τον αντιμετωπίζουν σαν παρία, ιδίως οι ανταγωνιστές συναθλητές του.

Δεν είναι ωραίο να εμφανίζεται κάποιος ως αυτοδιορισμένος εισαγγελέας. Θέλει επίσης κότσια να τα βάλεις με συναθλητές σου που συναντάς κάθε τόσο σε αγώνες. Ούτε είναι προφανές ότι θα έχει αποτέλεσμα η καταγγελία. Το κίνητρο για διάκριση, ιδίως για έναν νέο, είναι ισχυρότατο. Παρά ταύτα, μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά με τους ελέγχους, οι οποίοι ούτως ή άλλως δεν αντιμετωπίζουν ριζικά το πρόβλημα.

Από τους διθυράμβους για τα μετάλλια στην Ατλάντα και το Σίδνεϊ, και το «Κεντέρης, Κεντέρης» στην Αθήνα το 2004 κύλησε πολύ νερό και μάλλον με περισσότερη ωριμότητα αντιμετωπίζουμε τις νίκες των αθλητών μας. Ο δημόσιος διασυρμός όσων (αθλητών, προπονητών, παραγόντων) εμπλέκονται σε φαινόμενα φαρμακοδιέγερσης είναι σημαντικός, διότι συγχρόνως επιβάλλει την αρχή ότι το να «κλέβεις» σε μιαν ανταγωνιστική διαδικασία δεν δικαιολογείται επειδή και άλλοι «κλέβουν».

Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο του Cass Sunstein.

Συνδέσεις (29.08.2016)

J. Bradford DeLongΜια σύντομη ιστορία της (αν)ισότητας   [Ο καθηγητής Bradford DeLong, και μέσω αυτού ο συνάδελφός του Barry Eichengreen, για τις διασυνδέσεις μεταξύ οικονομικής μεγένθυσης, τεχνολογικής αλλαγής και διανομής «που είναι οι πιο θεμελιώδεις σε όλη την οικονομική επιστήμη». Το συμπερασματικό του σχόλιο είναι ότι οι λαϊκιστικές αντιδράσεις οδήγησαν σε ανεπιθύμητες καταστάσεις. Απεναντίας, λίγες εποικοδομητικές προτάσεις έκαναν καλύτερη τη ζωή στον κόσμο που ζούμε.]

Kenneth WeinsteinΟι νεοσυντηρητικοί είναι από τους πιο σκληρούς αντιπάλους του Ντόναλντ Τραμπ   [Ο πρόεδρος και CEO του νεοσυντηρητικού Hudson Institute σε συνέντευξή του στη Le Monde.]

Axel Bojanowski – Ο ανθρώπινος παράγοντας στις φυσικές καταστροφές   [Πότε ένα ακραίο φυσικό φαινόμενο μετατρέπεται σε φυσική καταστροφή; Ο Axel Bojanowski στο Spiegel εξηγεί πόσο ευάλωτη είναι μια χώρα σε φυσικές καταστροφές με βάση τον Παγκόσμιο Δείκτη Επικινδυνότητας 2016. Η Ελλάδα κατατάσσεται 76η ανάμεσα σε 171 χώρες. Το κύριο θέμα του νεοεκδοθέντος WorldRiskReport 2016 είναι η ανθρωπιστική εφοδιαστική και οι υποδομές.]

Χρήστος Χωμενίδης Παππουλάκοι   [Όταν οι δημαγωγοί μεταμφιέζονται σε Παππουλάκοι για να κερδίσουν τους ψηφοφόρους, τότε οι αληθινοί Παππουλάκοι γίνονται ασυναγώνιστοι.]

Πασχάλης ΚιτρομηλίδηςΟρθοδοξία και νεωτερικότητα   [Επικρατεί μια απλουστευτική αντίληψη για την Ορθοδοξία και τον Διαφωτισμό ως αντιθετικά συστήματα αξιών. [Ε]πειδή και οι δύο κοσμοαντιλήψεις εμφορούνται από οικουμενικές αξίες ουσιαστικά βρίσκονται στην ίδια πλευρά, απέναντι στις ιδεολογίες της μερικότητας και της αποκλειστικότητας.]

Περί της αριστείας στα Stumbling and Mumbling, 11.08.2016 και Stumbling and Mumbling, 22.08.2016, και Βήμα, 28.08.2016   [Οι Chris Dillow και Χαρίδημος Τσούκας παραπέμπουν στον Alasdair MacIntyre προκειμένου να αποσαφηνίσουν την ταλαιπωρημένη έννοια της «αριστείας»]

Ανδρέας Πανταζόπουλος – Ο «εγωκράτης» λαός   [Η προβαλλόμενη δημοκρατικότητα του λαϊκισμού, έναντι της «ολιγαρχικής» μάλιστα αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, όπως υποστηρίζουν ορισμένοι λαϊκιστές, απορρέει ουσιαστικά από μια ανομολόγητη θεολογική πίστη, από μια θεολογία του λαϊκού.]

 

 

Η τέταρτη βιομηχανική επανάσταση ξεκίνησε

Η Adidas ανακοίνωσε προ μηνών ότι το νέο πλήρως ρομποτοποιημένο εργοστάσιο που κατασκευάζει στη Γερμανία θα περάσει σε πλήρη παραγωγή το 2017. Η ανακοίνωση της εταιρείας δεν πέρασε απαρατήρητη (βλ. The Guardian 25.05.2016, The Guardian 16.07.2016, L’Expansion 24.05.2016, Ναυτεμπορική 14.12.2015). Δικαίως, διότι αφενός πρόκειται για τεχνολογικό επίτευγμα και αφετέρου για τον προάγγελο επαναπατρισμού της παραγωγής σε προχωρημένες βιομηχανικά χώρες.

Η Adidas μετέφερε πριν από μια εικοσαετία την παραγωγή παπουτσιών από την Ευρώπη στην Ασία, όπου με ετήσια παραγωγή 300Μ ζευγαριών απασχολεί περί το ένα εκατομμύριο εργαζόμενους. Εκτός από το εργοστάσιο στη Γερμανία, σχεδιάζει μάλιστα παρόμοιες μονάδες στις ΗΠΑ, Αγγλία, Γαλλία, η δε Nike λέγεται πως έχει ανάλογο σχεδιασμό.

Η γερμανική εταιρεία επιδιώκει με το «ταχυεργοστάσιο» (speedfactory)

  • να αντιμετωπίσει μια αύξηση στη ζήτηση κατά 30Μ παπούτσια ετησίως μέχρι το 2020,
  • να συρρικνώσει σε μερικές μέρες ή/και ώρες το σημερινό απαιτούμενο χρονικό διάστημα των 18 μηνών από τον σχεδιασμό ενός προϊόντος μέχρι να βρεθεί στα ράφια,
  • να προωθήσει τη μαζική εξατομίκευση (mass customization). (Για τη μαζική εξατομίκευση έχει γράψει, μεταξύ πολλών άλλων, ο συνάδελφος στο Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης του ΔΠΘ Αλέξανδρος Τσίγκας, The Lean Enterprise, Springer, 2013)

Όσο είναι τεχνολογικά εντυπωσιακά αυτά, άλλο τόσο ζοφερές φαίνονται οι συνέπειές τους:

  • Οι προφανείς χαμένοι θα είναι οι απασχολούμενοι στα εργοστάσια της Ασίας, άνθρωποι που δουλεύουν για ένα κομμάτι ψωμί. Περίπου το 90% στην ένδυση και την υπόδηση θα χάσει τη δουλειά του. Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας έχει προειδοποιήσει για αυτή την προοπτική (ASEAN in transformation).
  • Οι προφανείς μη κερδισμένοι θα είναι το ανθρώπινο δυναμικό χαμηλών προσόντων, άνεργοι και νεοεισερχόμενοι στην εργασία στις δυτικές κοινωνίες. Το εργοστάσιο στη Γερμανία θα απασχολεί λιγότερα από 200 άτομα. Η τάση προς την πόλωση στη δουλειά θα ενταθεί—το χάσμα ανάμεσα στα άτομα υψηλών και χαμηλών προσόντων θα διευρύνεται.

Η τέταρτη βιομηχανική επανάσταση ξεκίνησε. Το μεγάλο ζητούμενο είναι πώς οι χώρες θα διαχειριστούν τις συνέπειές της. Οι κοινωνικοί επιστήμονες παρακολουθούν μάλλον αμήχανα τις εξελίξεις. Ακούγονται ξανά τα γνωστά. Κάποιοι ισχυρίζονται ότι το φάρμακο είναι η μείωση των ωρών εργασίας ή/και των ημερών εργασίας, άλλοι ότι η ιδέα του Βασικού Εισοδήματος αρχίζει να γίνεται ρεαλιστική. Όπως σημειώνει ο Chris Dillow (On job polarization), η πόλωση στη δουλειά δεν ανήκει στις οικονομικές σπαζοκεφαλιές, «είναι βαθύ πολιτικό πρόβλημα—πρόβλημα που δεν μπορεί να λυθεί μόνο με αύξηση των πτυχιούχων. Εάν έχουμε μια σοβαρή πολιτική τάξη, τούτο το ζήτημα θα έπρεπε να βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα. Αλλά δεν έχουμε, έτσι δεν θα βρεθεί».

Από τη μαζική παραγωγή του Φορντ και τον ταιηλορισμό—μείζονες οργανωσιακές καινοτομίες χάρη στις οποίες βρήκαν δουλειά εν μια νυχτί αγρότες που ξεριζώθηκαν από τα χωράφια τους εξαιτίας της εκμηχάνισης της αγροτικής παραγωγής—μέχρι σήμερα μεσολάβησε μόλις ένας αιώνας. Τηρουμένων των αναλογιών, βρισκόμαστε απέναντι σε ίδια, αν όχι σοβαρότερα, προβλήματα.

Συνδέσεις (26.08.2016)

Γιώργος Τσακνιάς (επιμέλεια) – Αφιέρωμα της dim/art στον Χόρχε Λουίς Μπόρχες   [Εκτενές αφιέρωμα στον αργεντινό συγγραφέα (γεννήθηκε στις 24-08-1899), το οποίο θα ανανεώνεται και θα εμπλουτίζεται διαρκώς]

#FACT – Οι γερμανικές πολεμικές αποζημιώσεις ξανά στο προσκήνιο. Η άποψη του ειδικού   [O νομικός-διεθνολόγος Στέλιος Πάλλας ισχυρίζεται ότι δεν υπάρχει ουσιαστικά δυνατότητα δικαστικής διεκδίκησης των γερμανικών επανορθώσεων. O Tyler Cowen έχει γράψει ένα ενδιαφέρον θεωρητικό κείμενο για τις επανορθώσεις.]

Κόλιν Κράουτς – Η εξασθένηση της Σοσιαλδημοκρατίας και η παρακμή των μεγάλων παραδοσιακών κομμάτων [Συνέντευξη του συγγραφέα του πρόσφατου Ο περίεργος μη θάνατος του νεοφιλελευθερισμού, στην οποία συμπεραίνει ότι «πιθανώς δεν θα δούμε ποτέ ξανά μεγάλα λαϊκά κόμματα, ούτε δεξιά ούτε αριστερά»]

Revue Esprit – Μια συζήτηση του 1991 μεταξύ ενός πολιτικού και ενός φιλοσόφου   [Ο Μισέλ Ροκάρ, που πέθανε πρόσφατα, συζητάει με τον Πωλ Ρικέρ για τη δικαιοσύνη και την αγορά. Μετάφραση της συζήτησης στο Dissent Magazine (απαιτείται συνδρομή)]

VOXeurop – Ποιο μέλλον για τα παιδιά των σκηνών   [Από τις συνθήκες ζωής μέχρι την απόκτηση ιθαγένειας, τα προβλήματα με τα “Quechua babies” ]

Understanding Society – Η άνοδος του αυστροφασισμού   [Για να καταλάβουμε τη δυναμική της ανόδου της ακροδεξιάς στην Ευρώπη, ένας τρόπος είναι να εξετάσουμε σχετικώς ανάλογα ιστορικά παραδείγματα. Ο Daniel Little παρουσιάζει το βιβλίο του Janek Wasserman, Black Vienna: The Radical Right in the Red City, 1918-1938]

 

 

 

 

 

Mass Flourishing

Μόλις τέλειωσα την Εισαγωγή μου στο βιβλίο Mass Flourishing του νομπελίστα οικονομολόγου Έντμουντ Φελπς που θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Επίκεντρο. Τα μεγαλεπήβολα έργα προκαλούν ισχυρές αντιδράσεις, και το  Mass Flourishing, που κάποιοι έφθασαν να το συγκρίνουν με τον Πλούτο των Εθνών, δεν κρύβει τις φιλοδοξίες του. Όλα αυτά θα τα σχολιάσω εν καιρώ.

Το  Mass Flourishing είναι ιδιάζον έργο. Σπανίως βλέπει κανείς σε βιβλίο οικονομικών να κατέχουν προνομιακή θέση μη οικονομικές έννοιες (συμπερίληψη, δέσμευση, αυτοπραγμάτωση, αυτοσεβασμός, αυτοέκφραση, δημιουργικότητα, ζωτικότητα, ανθρώπινη ικανοποίηση, προσωπική πρόοδος και ακμαιότητα). και μη οικονομολόγοι συγγραφείς (Αριστοτέλης, Ντέιβιντ Χιουμ, Βολταίρος, Τζων Ντιούι, Γουίλιαμ Τζέιμς, Τζων Ρωλς, Ανρύ Μπερκσόν, Αβραάμ Μάσλοου, Σαίξπηρ, Θερβάντες, Έμιλι και Σαρλότ Μπροντέ, Ουόλτ Ουίτμαν, Χέρμαν Μέλβιλ), όλα αυτά συνδυασμένα φυσικά με ποσοτική ανάλυση και άφθονες αναφορές στην οικονομική ιστορία.

Διόλου δυσεξήγητες, ωστόσο, αυτές οι αναφορές στη φιλοσοφία και τη λογοτεχνία δεδομένου του ερευνητικού ερωτήματος που θέτει και της απάντησης που κομίζει ο συγγραφέας. Ο Φελπς επιδιώκει να ερμηνεύσει το ιστορικά πρωτοφανές γεγονός της ραγδαίας οικονομικής μεγέθυνσης που παρατηρήθηκε στις ΗΠΑ και σε ευρωπαϊκές χώρες από τον 19ο αιώνα και εντεύθεν—πρωτοφανές διότι επί δεκάδες αιώνες το βιοτικό τους επίπεδο παρέμεινε πρακτικά στάσιμο. Ο δυναμισμός αυτών των κοινωνιών οφείλεται πρωτίστως στο μαζικό πνεύμα καινοτομίας που τις διαπερνά, το οποίο με τη σειρά του απέρρευσε από ριζοσπαστικές αλλαγές στις αξίες και τους θεσμούς. Συγκρινόμενη μάλιστα με τα δύο κύρια ανταγωνιστικά συστήματα, τον σοσιαλισμό και τον κορπορατισμό, η έτσι νοούμενη νεωτερική οικονομία αποδεικνύεται ανώτερη όσον αφορά τόσο την ατομική άνθηση όσο και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Όντως, σχεδόν ταυτόχρονα με την ανάδυση της σύγχρονης καπιταλιστικής οικονομίας εμφανίζονται δύο αντίπρωροι άνεμοι, ο σοσιαλισμός και ο κορπορατισμός (συντεχνιασμός). Πολλές σελίδες κριτικής αφιερώνει ο Φελπς στον σοσιαλισμό, πρωτίστως στην ακραία εκδοχή της πλήρους κρατικοποίησης των μέσων παραγωγής και δευτερευόντως στην πιο ήπια των κρατικοποιημένων επιχειρήσεων και του γαλλικού διευθυντισμού (dirigisme). Ωστόσο, ο πραγματικός του αντίπαλος είναι ο δεσπόζων στην Ευρώπη κορπορατισμός, ο οποίος, με λιγότερο πρωτόγονο τρόπο, δεν άφησε επίσης άθικτη και την αμερικανική οικονομία. Γιατί μπαίνει στο στόχαστρό του; Διότι, δημιουργώντας μια ανταγωνιστική της αγοράς παράλληλη οικονομία, αποτελεί πρόσθετη πηγή διακινδύνευσης, άρα περαιτέρω αποθάρρυνσης της καινοτομίας.

Η κάμψη του δυναμισμού αυτών των κοινωνιών από τη δεκαετία του 1960 και μετά οφείλεται στη διάβρωσή τους από το κορπορατιστικό πνεύμα και την παραδοσιοκρατία. Εξ ου και η υπόδειξη: αν θέλουν να ανακτήσουν τον δυναμισμό τους, οι οικονομίες θα πρέπει να απωθήσουν αυτές τις συντηρητικές αντιλήψεις.


Ο Έντμουντ Φελπς (1933-) απέκτησε το PhD του από το Γέιλ το 1959. Εργάστηκε στη RAND Corporation, στην Cowles Foundation, στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια και από το 1971 είναι καθηγητής στο Κολούμπια, όπου διευθύνει το Κέντρο για τον Καπιταλισμό και την Κοινωνία. Μεταξύ άλλων, το 2006 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ των Οικονομικών Επιστημών και το 2015 με την ύψιστη τιμητική διάκριση για αλλοδαπούς, το Βραβείο Φιλίας της Κίνας (λεπτομερή βιογραφικά στοιχεία στην ιστοσελίδα <www.columbia.edu/~esp2>).

 

 

Βιβλία που διάβασα

  • Robert H. Frank, Success and Luck – Good Fortune and the Myth of Meritocracy, Princeton University Press, 2016

Οι μεν συντηρητικοί πιστεύουν ότι οι πλούσιοι οφείλουν την επιτυχία τους στο ταλέντο και τη σκληρή εργασία τους, οι δε προοδευτικοί αντιλέγουν ότι αναρίθμητοι άλλοι με τα ίδια προσόντα κερδίζουν πολύ λιγότερα. Ωστόσο, ο Robert Frank μαζί με άλλους ισχυρίζεται ότι η τύχη παίζει πολύ πιο σημαντικό ρόλο από όσο πιστεύουμε στην επιτυχία μας, η δε πεποίθηση ότι είμαστε αυτοδημιούργητοι μας κάνει λιγότερο γενναιόδωρους και αποδυναμώνει το δημόσιο πνεύμα μας.

  • Branko Milanovic, Global Inequality – A New Approach for the Age of Globalization, Belknap Press, 2016

Την περίοδο της παγκοσμιοποίησης από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 μέχρι σήμερα, η παγκόσμια ανισότητα μειώθηκε για πρώτη φορά από τη βιομηχανική επανάσταση:  «κερδισμένοι» ήσαν το παγκόσμιο 1% και οι μεσαίες και ανώτερες τάξεις των φτωχών χωρών, και σχετικά «χαμένοι» οι κατώτερες και μεσαίες τάξεις στις πλούσιες χώρες. Οι εθνικές ανισότητες, όμως, αυξήθηκαν σε εθνικό επίπεδο. Τούτων δοθέντων, η τάση των ανθρώπων να εστιάζονται στα του οίκου τους—να αισθάνονται ότι παράγεται μεγαλύτερη ανισότητα, έστω κι αν αυτό δεν ισχύει—προαναγγέλλει ένα απαισιόδοξο πολιτικά μέλλον.

  • Samuel Bowles, The Moral Economy-Why Good Incentives Are No Substitute for Good Citizens, Yale University Press, 2016

Η παραδοχή ότι ο άνθρωπος είναι απολύτως ιδιοτελής και μη-ηθικός κυριάρχησε στους νομοθετικούς, πολιτικούς και οικονομικούς κύκλους λόγω σύνεσης, όχι επειδή πίστευαν ότι ισχύει. Απεναντίας, ο Samuel Bowles ισχυρίζεται ότι ακριβώς λόγω σύνεσης πρέπει να την εγκαταλείψουμε για δύο τουλάχιστον λόγους. Πρώτον, οι άνθρωποι ενίοτε δρουν με περισσότερο ιδιοτελή τρόπο όταν υπάρχουν κίνητρα παρά όταν δεν υπάρχουν. Δεύτερον, όσο καλά και αν σχεδιαστούν, τα κίνητρα μόνα τους συχνά δεν αρκούν για την καλή διακυβέρνηση.

  • Robert J. Gordon, The Rise and Fall of American Growth, Princeton University Press, 2016

Ένα συναρπαστικό βιβλίο για το πρωτοφανές γεγονός ότι μέσα σε έναν αιώνα (1870-1970) οι ΗΠΑ και άλλες χώρες έζησαν μια εκρηκτική ανάπτυξη που άλλαξε άρδην το επί δεκάδες αιώνες στάσιμο επίπεδο ζωής τους. Ο Robert Gordon συμπεραίνει ότι πρόκειται για μοναδικό και ανεπανάληπτο γεγονός, διότι τα επιτεύγματα αυτής της περιόδου (αντικατάσταση αλόγων από μηχανές, ελάφρυνση της γυναικείας εργασίας χάρη στη χρήση οικιακών συσκευών και του τρεχούμενου νερού) μπορούν να εφαρμοστούν άπαξ. Οι συντελεσθείσες αλλαγές συνδυασμένες με τους αντίπρωρους ανέμους που πνέουν στην οικονομία (γήρανση του πληθυσμού, προβληματικό εκπαιδευτικό σύστημα, ανισότητα κ.λπ.) καθιστούν το μέλλον ζοφερό, όχι με την έννοια της «παρακμής της Δύσης» αλλά με εκείνη  της συρρίκνωσης των ρυθμών μεγέθυνσης των οικονομιών. Δικαίως, το βιβλίο αναγνωρίστηκε ως σημαντική συνεισφορά στην τρέχουσα διαμάχη τεχνο-αισιόδοξων και τεχνο-απαισιόδοξων όσον αφορά την προοπτική μιας μακραίωνης στασιμότητας (secular stagnation).

  • Deirdre N. McCloskey, Bourgeois Equality: How Ideas, Not Capital or Institutions, Enriched the World, University Of Chicago Press, 2016
    • Deirdre N. McCloskey, Bourgeois Dignity: Why Economics Can’t Explain the Modern World, University of Chicago Press, 2010
    • Deirdre N. McCloskey, The Bourgeois Virtues: Ethics for an Age of Commerce,  University of Chicago Press, 2006

Με το Bourgeois Equality ολοκληρώθηκε η τριλογία της καθηγήτριας Deirdre McCloskey. Ελπίζω σύντομα να παρουσιάσω το ενδιαφέρον αυτό έργο των 1700 σελίδων που συμβάλλει ουσιαστικά στην πρόσφατη προσπάθεια επανεκτίμησης του πολιτισμικού υπόβαθρου των βιομηχανικών επαναστάσεων. Προς το παρόν σημειώνω ότι η Deirdre McCloskey είναι γενναίος άνθρωπος. Η αυτοπροσδιοριζόμενη ως «Μεσοδυτική γυναίκα από τη Βοστώνη που κάποτε ήταν άνδρας. Όχι ‘συντηρητική’! Είμαι χριστιανή ελευθεριακή.» συγγραφέας σε ηλικία 53 ετών έκανε εγχείρηση αλλαγής φίλου παρά τις  ακραίες αντιδράσεις του στενού οικογενειακού της περιβάλλοντος.

  • Patrick Savidan, Voulons-nous vraiment l’égalité?, Éditions Albin Michel, 2015

Το παράδοξο στο οποίο επιχειρεί να απαντήσει ο Patrick Savidan είναι λίαν ερεθιστικό: πώς γίνεται οι άνθρωποι παντού και μαζικά να δηλώνουν ότι θέλουν περισσότερη ισότητα και ταυτόχρονα να διευρύνονται σταθερά οι ανισότητες; Η απάντησή του συνιδρυτή του Observatoire des Ιnégalités και εκδότη του Raison Publique είναι εξίσου εκλεπτυσμένη: «μήπως είναι εξαιτίας του ότι ανησυχούμε για τη συνεχή διεύρυνση των ανισοτήτων που αυτές αυξάνονται;» Τα άτομα δεν θέλουν τον εξισωτισμό που θα ακύρωνε ό,τι σκοπεύουν να επιχειρήσουν να κάνουν, επιθυμούν την ισότητα για να διασφαλιστούν από τις αυθαιρεσίες, άρα ουσιαστικά πρόκειται για μια μορφή επιθυμίας για ελευθερία, στην οποία οφείλεται τελικώς η διεύρυνση των ανισοτήτων.

  • George A. Akerlof, Robert J. Shiller, Phishing for Phools – The Economics of Manipulation and Deception, Princeton University Press, 2015

Επιχειρήσεις αποπειρώνται να εξαπατήσουν καταναλωτές και επενδυτές είτε διαστρεβλώνοντας ενσυνειδήτως τις πληροφορίες, είτε χειριζόμενες κατάλληλα τις συγκινήσεις τους ή εκμεταλλευόμενες «γνωσιακές μεροληψίες» ώστε να τους οδηγήσουν να ερμηνεύσουν εσφαλμένα την πραγματικότητα. Το ζήτημα είναι αν θα τσιμπήσουν τα «ψάρια». Οι δύο νομπελίστες οικονομολόγοι έγραψαν μεν το βιβλίο αυτό «ως θαυμαστές του συστήματος της ελεύθερης αγοράς», αλλά σε αντιπαράθεση με τη  δεσπόζουσα οικονομική θεωρία που αντιμετωπίζει το θέμα με μακαριότητα ισχυριζόμενη ότι αργά ή γρήγορα ο ανταγωνισμός θα εκδιώξει τους απατεώνες από την αγορά. Το κεφ. 5 ασχολείται με το «ψάρεμα» στην πολιτική.

  • Diane Coyle,  GDP-Α Βrief but Αffectionate Ηistory, Princeton University Press, 2014

Σύντομο, έξυπνο και εύληπτο. Για το ΑΕΠ ο λόγος. Η Εισαγωγή αφιερώνεται στην ταλαιπωρία του Ανδρέα Γεωργίου της ΕΛΣΤΑΤ «για να επισημάνει τη σημασία του ΑΕΠ στην καθημερινή πολιτική και οικονομική ζωή».

  • Τάκης Θεοδωρόπουλος, Βερονάλ, Μεταίχμιο, 2015

Ούτε η ανέχεια, η απόρριψη από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, η σχέση με τον εθνικοσοσιαλισμό, το μυστήριο της ερωτικής ζωής του,  ούτε η αυτοκτονία του θα μπορούσαν να συντηρήσουν τον μύθο του Ιωάννη Συκουτρή, αν πριν από καθετί άλλο δεν ήταν σοβαρός επιστήμονας—«ο σημαντικότερος ίσως μελετητής της αρχαιότητας που γέννησε ο ελληνικός εικοστός αιώνας» κατά τον συγγραφέα.

  • Γιώργος Θ. Μαυρογορδάτος, 1915Ο εθνικός διχασμός, Εκδόσεις Πατάκης, 2015

Ο καθηγητής και συγγραφέας του Stillborn Republic γράφει για τον εθνικό διχασμό μεταξύ βενιζελικών και αντιβενιζελικών που σημάδεψε την ιστορία της χώρας επί δεκαετίες. Σημαντικότατο γεγονός για το οποίο ουδείς μπορεί να μιλήσει δίχως να λάβει υπόψη τούτο το βιβλίο.