Το πρόβλημα του τραμ (Philippa Foot, 1967)

Υποθέστε ότι είστε κλειδούχος των τραμ και βρίσκεστε δίπλα σε ένα κλειδί. Ξαφνικά βλέπετε πέντε ανθρώπους δεμένους πάνω στις σιδηροτροχιές και έναν συρμό να κατευθύνεται προς αυτούς. Μπορείτε να εκτρέψετε τον συρμό από την πορεία του, αλλά αντιλαμβάνεστε ότι πάνω στις ράγες της νέας διαδρομής είναι επίσης δεμένος ένας άνθρωπος.

Θα κατεβάσετε το κλειδί, ούτως ώστε να σωθούν μεν πέντε άνθρωποι, αλλά να χάσει τη ζωή του ένας;

Αυτό το «νοητικό πείραμα» αφορά πραγματικά ηθικά διλήμματα. Θα βασανίζατε κάποιον για να μαρτυρήσει τα ονόματα εκείνων που σχεδιάζουν τρομοκρατικό κτύπημα με πολλά θύματα; Θα δίνατε διαταγή να καταρριφθεί αεροπλάνο για το οποίο είστε βέβαιος ότι θα πέσει σε πυκνοκατοικημένη περιοχή; Ή το πιο πρόσφατο: θα επιτρέπατε οι προγραμματιστές να ενσωματώσουν στο λογισμικό «αυτοοδηγούμενων» («αυτόνομων», «ρομποτικών») οχημάτων εντολές «δολοφονίας» ανθρώπων;

 

15542342_217896305324111_4895396298701215530_n
Πρόβλημα του τραμ: Εκδοχή του «κλειδιού»

 

tp
Πρόβλημα του τραμ: Εκδοχή της «πεζογέφυρας»

 

Η πρώτη σαφής διατύπωση του προβλήματος έγινε από τον Frank Chapman Sharp το 1908 [ένας πατέρας έχει να επιλέξει να σώσει είτε τους πολλούς επιβάτες ενός τρένου είτε το παιδί του που παίζει αμέριμνο στις γραμμές], και ο Γερμανός Hans Welzel συνέβαλε επίσης το 1951. Το πρόβλημα του τραμ αποτελεί κεντρκό πρόβλημα της σύγχρονης ηθικής φιλοσοφίας, και πληθώρα άρθρων έχουν δημοσιευτεί από το 1967 που το διατύπωσε η σημαντική ηθική φιλόσοφος Philippa Foot—Προσωπικά, βρίσκω πολύ ενδιαφέρουσα τη σχετική δουλειά του Joshua D. Greene.

Έκτοτε έχει αναπτυχθεί μια «τραμολογία» (trolleyology) που κάνει το “Talmud look like Cliff Notes”). Υπάρχουν πολλές παραλλαγές στο βασικό πρόβλημα (μία έναντι πολλών ζωών), αλλά δύο είναι οι κυριότερες: Αυτή που προανέφερα (“κλειδί”) και  η «πεζογέφυρα» [Βρίσκεστε δίπλα σε έναν μεγαλόσωμο άνθρωπο πάνω σε μια «πεζογέφυρα». Θα τον σπρώχνατε στις γραμμές, ούτως ώστε να χάσει μεν τη ζωή του, αλλά να σταματήσει το τραμ και να γλυτώσουν τα πέντε άτομα;]

Το ενδιαφέρον είναι ότι η συντριπτική πλειονότητα των ερωτηθέντων στην μεν περίπτωση του κλειδιού απαντά ότι θα θυσίαζε το ένα άτομο, στη δε περίπτωση της πεζογέφυρας όχι. Τα ποσοστά, όμως, στην περίπτωση της πεζογέφυρας αυξάνονται αν πρόκειται για άγνωστο ή αποκρουστικό (π.χ. ναζιστής) άτομο, αν ο αριθμός των δεμένων ατόμων αυξάνεται κ.ο.κ.

Συνεπώς, υπάρχει μια περιγραφική και μια δεοντολογική διάκριση στο πρόβλημα. Το περιγραφικό πρόβλημα: γιατί σε ορισμένες περιπτώσεις εγκρίνουμε τον θάνατο του ενός, ενώ σε άλλες όχι. Το δεοντολογικό πρόβλημα: πότε και γιατί πρέπει να εγκρίνουμε μια τέτοια ενέργεια. Στην απλούστερη περίπτωση, το περιγραφικό γίνεται δεοντολογικό: η πρόταση «οι άνθρωποι θεωρούν ηθικά αποδεκτή μια ενέργεια, όταν και μόνον όταν» γίνεται «Η ενέργεια είναι ηθικά αποδεκτή, όταν και μόνον όταν…».

Εάν θέλετε να «παίξετε» μπείτε στη moral machine του ΜΙΤ <http://moralmachine.mit.edu/>

Συνδέσεις σε σχετικά ορισμένα κείμενα υπάρχουν εδώ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s