Περί λογοκλοπής

Αφορμή για τούτο το σημείωμα υπήρξε το πρόσφατο άρθρο της Λίνας Γιάνναρου, «Τον έκλεψαν και του ζήτησαν και αποζημίωση», το οποίο εξιστορεί τις δικαστικές περιπέτειες ενός υποψηφίου σε ελληνικό ΑΕΙ που κατηγόρησε συνυποψήφιό του (!) ότι του έκλεψε πνευματικό του έργο. Πολλές πληροφορίες σχετικά με το σοβαρό θέμα της λογοκλοπής στην πανεπιστημιακή κοινότητα μπορεί να βρει κάποιος στον ιστότοπο Logoklopi (θεσμικό πλαίσιο, κανονισμοί, αρθρογραφία, περιπτώσεις περιπτώσεις λογοκλοπής, συνδέσεις), από τον οποίο αντιγράφω: «Η λογοκλοπή, δηλαδή η ιδιοποίηση πνευματικής ιδιοκτησίας άλλων, είναι πράξη ηθικά ανεπίτρεπτη και παράνομη στις σύγχρονες πολιτισμένες κι ευνομούμενες κοινωνίες. Με θλίψη και αυξανόμενη ανησυχία παρακολουθούμε τη διάδοση κι εξέλιξη της λογοκλοπής σε απαράδεκτα ευρεία κλίμακα μέσα στην ελληνική Ανώτατη Εκπαίδευση, σε επίπεδο προπτυχιακών και μεταπτυχιακών φοιτητών, υποψηφίων διδακτόρων και πανεπιστημιακών δασκάλων.»

Φυσικά, δεν πρόκειται για ελληνικό φαινόμενο. Απεναντίας, όπως δείχνει στο πολύ καλό άρθρο του ο Τάσος Καφαντάρης, Η επιστήμη της λογοκλοπής, η λογοκλοπή τείνει να πάρει διαστάσεις επιδημίας στην αυτοκρατορία του Ίντερνετ: «Ολοι οι καλοί μαθητές γνωρίζουν ότι μεγάλο ποσοστό συμμαθητών τους αντιγράφει. Πόσοι είναι αυτοί; Οι Αμερικανοί, που προσπάθησαν να το μετρήσουν στη χώρα τους, βρήκαν το 1969 ότι ποσοστό 58,3% των μαθητών λυκείου άφηναν κάποιον συμμαθητή να τους αντιγράφει και, το 1989, το ποσοστό αυτό είχε ανέβει στο 97,5%. Δηλαδή… σχεδόν όλοι πλέον αντιγράφουν από όλους! Το ίδιο περίπου συμβαίνει και στους φοιτητές: Εθνικής εμβέλειας έρευνα στις ΗΠΑ, από το Education Week, κατέγραψε το 74% των φοιτητών να ομολογεί πως αντέγραψε στην προηγούμενη χρονιά, το 54% ότι έκαναν λογοκλοπή μέσω Διαδικτύου και το 47% να πιστεύει ότι οι καθηγητές τους προτιμούν σε κάποιες περιπτώσεις να ‘κάνουν τα στραβά μάτια’».

Φαίνεται επίσης ότι η λογοκλοπή είναι λίαν αγαπητή στους πολιτικούς. Στο ίδιο άρθρο περιγράφεται η εξωφρενική περίπτωση της Ρουμανίας: «Τον ίδιο μήνα, στη γειτονική Ρουμανία, ο Σοσιαλιστής δρ Νομικής Victor Ponta σχημάτιζε κυβέρνηση. Προτού όμως στεγνώσει η μελάνη της υπογραφής ανάθεσης του υπουργείου Παιδείας στην κυρία Corina Dumitrescu, αποκαλύφθηκε και η δική της λογοκλοπή και παραιτήθηκε. Νέος υπουργός Παιδείας ανέλαβε ο Ioan Mang, αλλά τον Μάιο αποκαλύφθηκε και η δική του λογοκλοπή, οπότε παραιτήθηκε κι αυτός. Τώρα – από τον Ιούνιο – σέρνεται το νέο επεισόδιο του ρουμανικού θρίλερ λογοκλοπών, με κατηγορούμενο πλέον τον ίδιο τον πρωθυπουργό! Ο δρ Ponta αντιστέκεται ακόμα, ισχυριζόμενος ότι πρόκειται για πολιτική σκευωρία, αλλά έχει απέναντί του τη γνωμάτευση του γνωστού βρετανικού περιοδικού Nature ότι αντέγραψε πάνω από το μισό των 432 σελίδων της διατριβής του…»

Φυσικά, η λογοκλοπή δεν αποτελεί προνόμιο των πανεπιστημιακών. Ανθεί όπου υπάρχει γραπτός λόγος, ιδίως στη λογοτεχνία και τη δημοσιογραφία. Σημειώνω την αξιέπαινη κατά της λογοκλοπής προσπάθεια του περιοδικού Νέο Πλανόδιο, το οποίο, μεταξύ άλλων, αναδημοσιεύει το πολύ καλό άρθρο Γιουβενάλη, Λογοκλοπή: Ο κλέψας του κλέψαντος (εφ. Τα Νέα, 1.11.2014). Και στους τομείς αυτούς δεν διεκδικούμε κανένα μονοπώλιο. Κραυγαλέες περιπτώσεις λογοκλοπής στις ΗΠΑ έχουν υπάρξει σε μεγάλες εφημερίδες και περιοδικά (π.χ. Jayson Thomas Blair/The New York Times, Jonah Lehrer/The New Yorker, Freed Zakaria/Time magazine), η δε πιο ακραία πρόσφατη περίπτωση στη λογοτεχνία είναι η νεαρή Kaavya Viswanathan.


Δημοσίευσα το επόμενο κείμενο πριν από 10 χρόνια, τις μέρες που ξέσπασε ο σάλος για τη λογοκλοπή της νεαρής Kaavya Viswanathan.

Η άνοδος και η πτώση μιας συγγραφέως

Από εύπορη οικογένεια, μόλις δεκαεπτά ετών, δίχως να έχει δημοσιεύσει έστω και μία γραμμή, υπέγραψε συμβόλαιο 500.000 δολαρίων (ναι, πέντε είναι τα μηδενικά) για την έκδοση δύο μυθιστορημάτων. Δύο χρόνια αργότερα, φοιτήτρια πλέον στο Χάρβαρντ, πόζαρε πανευτυχής τον περασμένο μήνα στους φωτογράφους, κρατώντας το πρώτο βιβλίο στα χέρια της. Πραγματική πριγκίπισσα. Δυστυχώς, μόνο για λίγες μέρες.

Η ινδικής καταγωγής αμερικανίδα Kaavya Viswanathan, με ένα απίστευτα λαμπρό παρόν και το μέλλον να της κλείνει το μάτι όλο υποσχέσεις, είδε διαμιάς τον κόσμο της να καταρρέει. Κατηγορήθηκε για αντιγραφή περικοπών από ένα μυθιστόρημα, ενδεχομένως και από περισσότερα, διότι οι σχετικές καταγγελίες δεν σταμάτησαν. Το επιχείρημά της ότι επρόκειτο για «ακούσια και ασυνείδητα» δάνεια δεν έπεισε κανέναν, και ο ασκός του Αιόλου άνοιξε.

Ο εκδότης απέσυρε το βιβλίο από την κυκλοφορία και ακύρωσε το συμβόλαιο, κι αυτή, νεότατη, βρέθηκε στο επίκεντρο μιας πρωτοφανούς αρνητικής δημοσιότητας. Το περιστατικό, αφού κέρδισε περίοπτη θέση σε εφημερίδες και περιοδικά, φιλοξενείται ήδη σε αναρίθμητες ιστοσελίδες και ένα λήμμα με το όνομά της καταχωρίστηκε στην ιντερνετική εγκυκλοπαίδεια Wikipedia. Το ψηφιακό στίγμα της λογοκλοπής…

Η νεαρή συγγραφέας ίσως υπήρξε θύμα της φιλοδοξίας της, ίσως πίστευε πως είναι μεν σοβαρό παράπτωμα να «ξεχάσεις» να πληρώσεις μια κολώνια, αλλά ότι η κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας είναι ψιλά γράμματα. Ως γνήσιο τέκνο της γενιάς της, θα μπορούσε μάλιστα να επικαλεστεί ως ελαφρυντικό τον εθισμό στο copy-paste. Στη χώρα μας τουλάχιστον θα την καταλαβαίναμε, διότι ούτε καν περνάει από το μυαλό μας ότι έχουμε πρόβλημα απεξάρτησης από τη λογοκλοπή.

Κάποιος πάντως θα έπρεπε να την είχε προειδοποιήσει πως σε τούτη τη ζωή όσο ταχύτερα και ψηλότερα ανεβαίνεις, τόσο πιο μελωδικός ηχεί ο γδούπος της πτώσης σου. Δεν παίζουμε με τον φθόνο. Η παραβίαση των κανόνων έχει το κόστος της, μόνο που είναι εκατό φορές μεγαλύτερο αν βρεθείς απέναντι σε ανθρώπους που δεν χωράει ο νους τους ότι η ζωή μπορεί να είναι γενναιόδωρη σε κάποιους και σε άλλους όχι.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s