Η θεωρία των συμβάσεων (Νόμπελ Οικονομίας 2016)

Οι Όλιβερ Χαρτ (Oliver Hart) και Μπενγκ Χόλμστρεμ (Bengt Holmström), καθηγητές στο Χάρβαρντ και το ΜΙΤ αντιστοίχως, τιμήθηκαν με το Νόμπελ Οικονομίας 2016 από τη Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών για τη «συνεισφορά τους στη θεωρία των συμβάσεων» (contract theory). Το έργο τους είναι αφενός μεγάλης πρακτικής σημασίας και αφετέρου υψηλού επιπέδου ανάλυσης:

  1. Οι συμβάσεις βρίσκονται παντού, διότι βοηθούν να εγκαθιδρυθούν σχέσεις εμπιστοσύνης και συνεργασίας σε καταστάσεις ευεπίφορες στη δυσπιστία και σε τριβές μεταξύ των εμπλεκομένων: εργοδότες-εργαζόμενοι, διοίκηση-μέτοχοι, επιχειρήσεις-προμηθευτές, τράπεζες-δανειζόμενοι, ασφαλιστικές εταιρείες-ασφαλισμένοι.
  2. Η θεωρία των συμβάσεων μας βοηθά να κατανοήσουμε αυτές τις σχέσεις. Όποιος κατέχει μια πληροφορία έχει την τάση να εκμεταλλευθεί αυτό το μονοπωλιακό πλεονέκτημα στις διαπραγματεύσεις του. Για παράδειγμα, ένας εργαζόμενος γνωρίζει καλύτερα τις ικανότητες και αδυναμίες του από τον δυνητικό εργοδότη του, και μια κρατική επιχείρηση γνωρίζει καλύτερα από τις κρατικές αρχές το κόστος λειτουργίας και την παραγωγικότητά της. Υπ΄ αυτό το πρίσμα, η θεωρία των συμβάσεων αποτελεί τμήμα της οικονομικής της πληροφόρησης (economics of information), και αναγκαστικά πρέπει να καταφύγει σε εργαλεία της θεωρίας των παιγνίων.

Μια σύμβαση κατά κανόνα επιδιώκει να ρυθμίσει μελλοντικές ενέργειες. Πότε θα δοθεί μπόνους για καλή απόδοση ή πότε θα επιτρέπεται η απόλυση; Οι μάνατζερς θα μπορούν να αποκτούν μετοχές της εταιρείας στην οποία δουλεύουν ή θα προβλέπονται άλλες ανταμοιβές; Γενικότερα, η θεωρία των συμβάσεων μας βοηθάει (α) να κατανοήσουμε γιατί υπάρχουν διαφορετικά είδη και μορφές συμβάσεων και (β) να θεσμοθετήσουμε καλύτερους θεσμούς για την κοινωνία—οι δημόσιες υπηρεσίες (σχολεία, νοσοκομεία, φυλακές) θα πρέπει να είναι δημόσιας ή ιδιωτικής ιδιοκτησίας; Οι δάσκαλοι, νοσηλευτές, φύλακες φυλακών θα πρέπει να πληρώνονται με προσδιορισμένους μισθούς ή βάσει της απόδοσης;

Δεδομένου ότι ο εντολοδότης δεν μπορεί να παρακολουθεί το τι κάνει ο εντολοδόχος καθημερινά και συστηματικά, μια σύμβαση θα πρέπει να αποτυπώνει ένα σύστημα κινήτρων χάρη στα οποία θα αποφεύγονται συγκρούσεις συμφερόντων και θα διαμοιράζονται οι κίνδυνοι μεταξύ των δύο μερών, π.χ. θα επιδιώκουν τη μεγιστοποίηση της αξίας των μετοχών και θα αποφεύγονται αδικαιολόγητες και προσωπικού χαρακτήρα δαπάνες. Τα πράγματα περιπλέκονται αν συνυπολογιστεί η τύχη, π.χ. αν πέσει η τιμή του πετρελαίου που προφανώς δεν εξαρτάται από τις ενέργειες ενός μάνατζερ. Μια λύση στην περίπτωση αυτή θα ήταν να υπολογιστεί η μέση απόδοση του κλάδου στον οποίον ανήκει η επιχείρηση, και τα μπόνους να δίνονται σε όσους πέτυχαν μεγαλύτερες αποδόσεις.

Σε πολλές περιπτώσεις τα πράγματα είναι ακόμη δυσχερέστερα, διότι είναι αδύνατον να περιγραφούν όλες οι δυνατές μελλοντικές καταστάσεις. Έτσι, αν κάποιος απρόβλεπτος παράγοντας επηρεάσει τα αποτελέσματα της επιχείρησης τίθεται θέμα πώς θα λυθεί η προκύπτουσα σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ εντολοδότη και εντολοδόχου (θεωρία των ατελών συμβάσεων στην οποία εργάστηκε πολύ ο Όλιβερ Χαρτ). Η βασική ιδέα που προτάθηκε για τέτοιες περιπτώσεις είναι η σύμβαση να καθορίζει ποιος έχει το δικαίωμα απόφασης, το οποίο βεβαίως εξαρτάται από τη διαπραγματευτική ισχύ των εμπλεκομένων μερών, και στην πραγματικότητα ισοδυναμεί με μια εναλλακτική λύση της πληρωμής βάσει της απόδοσης.

 

Πληροφοριακό υλικό (περιορίζομαι σε δημοσιεύματα ιστοσελίδων)

Κατευθείαν από την πηγή (The Royal Swedish Academy of Sciences):

Εκλαϊκευμένη παρουσίαση της θεωρίας των συμβάσεων

Επίσημη έκθεση της συμβολής των Χαρτ και Χόλμστρεμ στη θεωρία των συμβάσεων

Η πληρέστερη παρουσίαση, τόσο αναλυτικά όσο και σε συνδέσεις, του έργου των δύο βραβευθέντων οικονομολόγων υπάρχει στην ιστοσελίδα Marginal Revolution.

Εργοβιογραφία του Μπενγκ Χόλμστρεμ

Εργοβιογραφία του Όλιβερ Χαρτ

Άλλες συνδέσεις:

Ο Luigi Zingales για τους νομπελίστες

Ο David Warsh για τις απόψεις του Χόλμστρεμ σχετικά με το χρέος και τις τράπεζες

Ο Peter Boettke για το Νόμπελ

Ιστοσελίδα A Fine Theorem: Μπενγκ Χόλμστρεμ

Ιστοσελίδα A Fine Theorem:  Όλιβερ Χαρτ

Δύο κείμενα κριτικής:

Ιδιωτικές φυλακές και σχεδιασμός κινήτρων: Μια κριτική του Όλιβερ Χαρτ

Δεύτερες σκέψεις για τα φετινά βραβεία Νόμπελ Οικονομίας

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s