Ο ελευθεριασμός απέθανε! Ζήτω ο νεοφιλελευθερισμός!

Το The Adam Smith Institute (ASI)—η περιώνυμη δεξαμενή σκέψης του θατσερισμού και προπύργιο του ελευθεριασμού (libertarianism)—αποφάσισε επισήμως, διά στόματος του εκτελεστικού διευθυντή του Sam Bowman, να εγκαταλείψει τους όρους «ελευθεριασμός» και «ελευθεριακοί» (libertarians) με τους οποίους αυτοπροσδιοριζόταν εκ γενετής. και να τους αντικαταστήσει με τους όρους «νεοφιλελευθερισμός» και «νεοφιλελεύθεροι». Δεδομένου ότι την τελευταία 35-ετία και ιδίως από τα μέσα της δεκαετίας του ΄90, ο νεοφιλελευθερισμός είχε την αρνητική σημασία που δόθηκε από τη ριζοσπαστική Αριστερά και τα κινήματα κατά της παγκοσμιοποίησης, εύλογα τίθεται το ερώτημα με ποιο σκεπτικό το ASI κάνει μια τέτοια επιλογή.

Η απορία είναι ακόμη μεγαλύτερη, διότι οι «νεοφιλελεύθεροι» υιοθέτησαν όλο αυτό το διάστημα, πρωτίστως ως αντίδραση στους αντι-νεοφιλελεύθερους, τη θέση ότι ο νεοφιλελευθερισμός είναι μια φαντασίωση. Επί παραδείγματι, ο νομπελίστας λογοτέχνης Mario Vargas Llosa υποστήριξε ότι ο «νεοφιλελευθερισμός δεν επινοήθηκε για κάποια εννοιολογική πραγματικότητα. Είναι ένα διαβρωτικό, χλευαστικό όπλο για να απαξιώσει το φιλελεύθερο δόγμα, ένα φάντασμα, ένας αποδιοπομπαίος τράγος για κάθε κακό του παρόντος και του παρελθόντος».[1]

Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του, το ASI είναι μια από τις τρεις κορυφαίες δεξαμενές σκέψης (think tanks) παγκοσμίως σε ζητήματα εθνικής οικονομικής πολιτικής. Ιδρύθηκε τη δεκαετία του ’70 και μαζί με τις επίσης βρετανικές δεξαμενές σκέψης, το Institute of Economic Affairs (IEA) και το Centre for Policy Studies (CPS), έπαιξε σημαντικό ρόλο τόσο στην άνοδο της Μάργκαρετ Θάτσερ στην εξουσία, όσο και στη διαμόρφωση των πολιτικών της. Έκτοτε, το ASI συνεχίζει να βρίσκεται στην “πρώτη γραμμή της υπεράσπισης των ελεύθερων αγορών και της ελεύθερης κοινωνίας στο Ηνωμένο Βασίλειο”.

Γιατί, λοιπόν, οι του ASI “περιγράφονται άριστα ως νεοφιλελεύθεροι παρά ως ελευθεριακοί”; Ο κύριος λόγος είναι η πλήρης ρήξη της Πρωθυπουργού Τερέζας Μέι με τους ελευθεριακούς που εκδηλώθηκε στην πρόσφατη ομιλία της: “Έφτασε ο καιρός να απορρίψουμε τα ιδεολογικά πρότυπα που προέρχονται από τη σοσιαλιστική Αριστερά και την ελευθεριακή Δεξιά και να αγκαλιάσουμε μια νέα κεντρώα βάση στην οποία το κράτος θα αυξάνεται, και δεν θα υποχωρεί, για να δρα για λογαριασμό όλων μας”. Εξισώνοντας την ελευθεριακή Δεξιά με τη σοσιαλιστική Αριστερά, ουσιαστικά οι ελευθεριακοί περιθωριοποιούνται, αν δεν εκδιώκονται από το κόμμα στο οποίο επί δεκαετίες είχαν πρωταρχικό ρόλο. Τρεις τουλάχιστον λόγοι συντέλεσαν σε αυτό:

  • Ο όρος ελευθεριακός σημαίνει για πολλούς άκαμπτο εξτρεμισμό, κατά τον Sam Bowman. Καθόλου άδικα θα συμπλήρωμα, αν κρίνουμε από τις ακρότητες της Άυν Ραντ, του Μάρεϊ Ρόθμπαρντ και των επιγόνων τους.
  • Η θέση του ASI υπέρ της παραπομπής του ζητήματος στη Βουλή των Κοινοτήτων, στην οποία πλειοψηφεί η άποψη υπέρ της σταδιακής αποχώρησης.
  • Η θέση υπέρ ενός «φιλελεύθερου συστήματος μετανάστευσης που θα εμπιστεύεται ο λαός». Αυτή η θέση και η προηγούμενη βρίσκονται στον αντίποδα, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, των απόψεων της Μέι.

Ωστόσο, η πολιτική ατζέντα του ASI δεν αλλάζει. “Υιοθετώντας τον όρο νεοφιλελεύθερος, ελπίζουμε ότι θα είμαστε λίγο σαφέστεροι όσον αφορά αυτό που ήδη πιστεύουμε και κάνουμε […] Έφτασε ή ώρα για μας τους νεοφιλελεύθερους να περάσουμε στην επίθεση και να παλέψουμε για τον κόσμο που βοηθήσαμε να δημιουργηθεί»—δηλαδή, «ότι ο κόσμος είναι ένας έξοχος, πετυχημένος, ευημερών, ευτυχισμένος τόπος».

Με καθυστέρηση τουλάχιστον τριάντα ετών οι ελευθεριακοί του ASI προσπαθούν να αντιστρέψουν τη σημασία του όρου που έκαναν σημαία οι αντίπαλοί τους. Είναι άγνωστο πόσο πειστική θα είναι αυτή η λύση. Ωστόσο, σε έναν κόσμο που απεμπολεί τον νεοφιλελευθερισμό (όχι τις ελεύθερες αγορές), δίνουν την εντύπωση μάχης οπισθοφυλακής και δεν έχουν πολλές πιθανότητες επιτυχίας. O ελευθεριασμός περνάει μεγάλη κρίση, η οποία έχει πλήξει τον σκληρό του πυρήνα. Ενδεικτικά αναφέρω την τάση των Bleeding Heart Libertarians και το έργο του John Tomasi, Free Market Fairness—η πιο σύντομη περιγραφή που μπορώ να δώσω είναι Φρίντριχ Χάγιεκ+Τζων Ρωλς)—που σαφώς διαχωρίζονται από τις δεσπόζουσες απόψεις περί ελευθεριασμού.

Σημειωτέον, βρίσκεται σε εξέλιξη επίσης μια μεγάλη συζήτηση, κυρίως από συγγραφείς κεντροαριστερών και αριστερών κυρίως πεποιθήσεων, σχετικά με τα πώς και τα γιατί της ανθεκτικότητας των νεοφιλελεύθερων ιδεών, με το αν ο νεοφιλελευθερισμός χαίρει ή όχι άκρας υγείας, ή αν επιζεί κάποια μεταλλαγμένη εκδοχή του.

Η άποψή μου για τον «νεοφιλελευθερισμό» (ή για ό,τι τέλος πάντων καταλαβαίνουμε ως «νεοφιλελευθερισμό») είναι ότι η ραγδαία επιδείνωση της υγείας του άρχισε με την εκδήλωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης, τους δε τελευταίους μήνες ακούγεται ο επιθανάτιος ρόγχος του. Για τον «νεοφιλελευθερισμό» εδώ και καιρό παραπέμπω στους στίχους από το De Contemptu Mundi του Bernard de Morlaix (ή Bernard de Cluny), τον οποίο μάθαμε από τον Ουμπέρτο Έκο: «Nunc ubi Regulus aut ubi Romulus aut ubi Remus? Stat Roma pristina nomine, nomina nuda tenemus». (Πού είναι σήμερα ο Ρήγουλος και πού είναι ο Ρωμύλος και πού είναι ο Ρώμος; Η παλιά Ρώμη υπάρχει μόνο σαν όνομα, κρατάμε γυμνά ονόματα.)

 

[1] Για πρόσφατες απόψεις σχετικά με τον νεοφιλελευθερισμό, βλ. Συνδέσεις (19.09.2016), μεταξύ των οποίων και ένα κείμενό μου στο οποίο αναφέρω ορισμένα ιστορικά στοιχεία γύρω από τον όρο «νεοφιλελευθερισμός». Στο αδημοσίευτο δοκίμιό μου «Νεοφιλελευθερισμός: Η Πάλη των Λέξεων», από το οποίο αντέγραψα ορισμένες στοιχεία, εξετάζω λεπτομερώς την ιστορία του όρου.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s