Αμερικανική πολιτική παρακμή ή ανανέωση;

Το πρόσφατο αυτό άρθρο του Φράνσις Φουκουγιάμα, που δημοσιεύθηκε στο Foreign Affairs (Ιούλιος-Αύγουστος 2016), ξεκινά υπενθυμίζοντας την παλιά του θέση περί “βετοκρατίας”—“μια κατάσταση στην οποία ευκολότερα εμπόδιζες την κυβέρνηση να κάνει πράγματα, παρά τη χρησιμοποιούσες για την προώθηση του κοινού καλού”.

Αυτή η κατάσταση φαίνεται πως έφθασε στο τέλος της. Γιατί; Διότι η ουσία αυτών των εκλογών είναι ότι τελικώς η αμερικανική δημοκρατία απαντάει στην αυξανόμενη ανισότητα και την οικονομική στασιμότητα που πλήττουν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού. η δε κοινωνική τάξη επανέρχεται στην καρδιά της αμερικανικής πολιτικής επισκιάζοντας άλλα χάσματα—φυλετικά, εθνοτικά, φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού, γεωγραφίας.

Με άλλα λόγια, υπάρχει ένα διευρυνόμενο επί δύο γενιές χάσμα ανάμεσα στις ελίτ και τον υπόλοιπο πληθυσμό, και ως εκ τούτου δεν προκαλεί απορία τόσο η μεγάλη απήχηση των λαϊκιστών, όσο η μεγάλη καθυστέρηση μέχρι να την αποκτήσουν. Εν πάση περιπτώσει, πρόκειται για αποτυχία της πολιτικής, διότι κανένα πολιτικό κόμμα δεν υπηρέτησε καλά τις φθίνουσες οικονομικά ομάδες, κορμός των οποίων είναι λευκοί κάτοχοι το πολύ απολυτηρίου λυκείου που είδαν τα εισοδήματά τους να μειώνονται δραματικά, και στους οποίους μάλιστα παρατηρείται αύξηση της εγκληματικότητας, της χρήσης ναρκωτικών (ιδίως ηρωίνης) και των μονογονεϊκών οικογενειών.

Είναι αξιοσημείωτο ότι το 80% των υποστηρικτών του Τραμπ λένε ότι “η κυβέρνηση τράβηξε πολύ μακριά όσον αφορά την υποστήριξη των μειονοτικών ομάδων” και το 85% ότι “η Αμερική έχασε την ταυτότητά της”. Έτσι, παρατηρείται το παράδοξο λευκοί, γεωργοί εργαζόμενοι να υποστηρίζουν τους ρεπουμπλικανούς και όχι τους δημοκρατικούς, μολονότι τους ευνόησε η κοινωνική πολιτική του Ομπάμα—σημειωτέον, αυτά τα στρώματα είχαν υποστηρίξει τον Φράνκλιν Ρούσβελτ τη δεκαετία του ’30. Η πιο εύλογη εξήγηση είναι ότι θεωρούν πως η πολιτική Ομπάμα σχεδιάστηκε για να ευνοήσει άλλους εκτός από αυτούς.

Φυσικά, ο Φουκουγιάμα δεν επικροτεί τις ασυναρτησίες του Τραμπ. Επισημαίνει, όμως, ότι με τον Τραμπ υπήρξε ρήξη με την εδραιωμένη από την εποχή του Ρόναλντ Ρήγκαν ρεπουμπλικανική ορθοδοξία. Τη ρήξη αυτή συγκεφαλαιώνει η εθνικιστική οικονομική ατζέντα του Τραμπ η οποία δομείται πάνω στην υπόσχεση ότι θα προστατεύσει και θα αποκαταστήσει τις δουλειές των Αμερικανών εργαζομένων.

Δεν διατυπώνει επίσης προτάσεις εξόδου από τα σημερινά αδιέξοδα. Επισημαίνει, όμως, ότι δεν είναι ακόμη αργά το αμερικανικό πολιτικό σύστημα, που υπέφερε από παρακμή, να διορθωθεί. Αρκεί να βρεθούν ηγεσίες και να διατυπωθούν πολιτικές που θα εκτονώσουν τη λαϊκή οργή. Πρόταση, βεβαίως, που συγχρόνως τα λέει όλα και δεν λέει απολύτως τίποτα.

Δύο τελευταίες παρατηρήσεις. Πρώτον, κατά τον Φουκουγιάμα ο “λαϊκισμός” είναι μια ετικέτα την οποία οι πολιτικές ελίτ κολλάνε σε πολιτικές που υποστηρίζουν κοινοί πολίτες προς τους οποίους δεν τρέφουν ιδιαίτερη συμπάθεια. Ακόμη και αν έχει βάση αυτός ο ισχυρισμός, πρόκειται για τη μισή αλήθεια δεδομένου ότι οι λαϊκιστικές ατζέντες όχι μόνο δεν υπακούουν σε στοιχειώδεις οικονομικούς κανόνες, αλλά υπονομεύουν και την ίδια την κοινωνική συνοχή. Εν πάση περιπτώσει, οι «αντι-λαϊκιστές» θα αποτύχουν αν δεν κατανοήσουν ότι οι εσφαλμένες απαντήσεις των ποικιλώνυμων λαϊκιστών δεν σημαίνουν κατ’ ανάγκη ότι και τα αντίστοιχα προβλήματα είναι ανύπαρκτα. Δεύτερον, αρκετοί ισχυρίζονται συχνά ότι ο λαός δεν ψηφίζει πάντα σωστά, ότι κάνει και λάθη. Δεν διαφωνώ με τούτη την άποψη. Σχεδόν πάντοτε, όμως, ξεχνούν να συμπληρώσουν ότι το ίδιο ισχύει και για τις ελίτ, ιδίως στη σημερινή πολύπλοκη εποχή της παγκοσμιοποίησης, όπως ορθά παρατηρεί ο Φουκουγιάμα.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s